Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish

Zivert

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Zivert

Zivert Xalqaro Birliklar Tizimidagi SI dagi effektiv va ekvivalent ionlanuvchi nurlanish dozasining olchov birligi. 1979 yildan etiboran fanga joriy etilgan. Birlik, ionlanuvchi nurlanishlarning (radiatsiya) inson salomatligiga tasirini organishda katta mehnatlari singgan mashhur shved olimi Rolf Zivert sharafiga shunday atalgan. SI dagi birliklarning nomlarini yozish imlo qoidalariga muvofiq, olim sharafiga atalgan birlikning nomi, soz boshida kelgan orinlardan tashqari, soz ortasi va oxirida, kichik harflar bilan zivert tarzida yoziladi. Uning belgisi esa, matn davomidagi har qanday orinda katta harflar bilan Zv tarzida yoziladi.

Zivertning tarifi quyidagicha:

1 zivert 1 kg bilogik toqimaga yutilgan 1 Gr gamma-nurlanishning tasiriga teng bolgan energiya miqdoridir.

SI ning boshqa birliklari orqali zivert quyidagi nisbatlar bilan ifodalanadi:

1 zv = 1 J/kg = 1 m2/s2 (sifat koeffitsiyenti 1.0 ga teng bolgan nurlanishlar uchun).

Grey va zivertning ozaro tengligiga kora, ekvivalent doza va yutilgan nurlanish dozasi, ozaro olchamsiz kattaliklar deb baholanadi. Biroq bu tasdiq, effektiv dozaning yutilgan dozaga sanoq boyicha teng ekanligini anglatmaydi.

Ekvivalent dozani aniqlashda, nurlanishning fizik xossalari inobatga olinadi, bunda, ekvivalent doza, yutilgan nurlanish dozasining va u yoki bu nurlanish turkumining biologik faolligiga bogliq bolgan nurlanish sifati koeffitsiyentining ozaro kopaytmasiga teng boladi. Masalan, alfa-zarralar uchun nurlanish sifati koeffitsiyenti 20 ga teng. Bu esa, massa birligidagi azo yoki toqimiga yutilgan nurlanish energiyasining teng miqdorlarida, gamma-nurlanishning biologik tasir effektiga nisbatan alfa-zarraning biologik tasir effekti 20 barobar kuchliroq boladideganidir.

Effektiv dozani aniqlashda, ionlanuvchi nurlanishlar tufayli zararlangan muayyan azo yoki toqimalarning, insonning umumiy salomatligiga tasir nisbati etiborga olinadi. Effektiv doza, muayyan azo yoki toqimalarning nurlanishdan zararlanganida, butun organizmga nisbatan beradigan umumiy zarari miqdoriga bogliq bolgan vazn koeffitsiyenti va ekvivalent dozaning ozaro kopaytmasiga teng.

Ekvivalent doza radiobiologiya sohasida muhim ahamiyatga ega birlik hisoblanadi. Effektiv doza esa, nurlanish darajasini nazorat qilish muhim bolgan joylarda, nurlanish darajasini gigienikmeyorlash masalalarida ota muhim bolgan birlikdir.

Avvallari (bazan hozirda ham) ekvivalent doza uchun, zivert birligi ornida r.b.e. (rengen biologik ekvivalenti) birligi qollanilar edi (xalqaro muqobili rem roentgenequivalent man). 1 r.b.e.miqdoran 100 zivertga teng. Shuningdek, 100 rentgen = 1 zivert deb, rentgen nurlanishlariningbilogik tasirlari uchun degan izoh bilan birga shartli ravishda qabul qilinadi va qollanadi. Bu tasdiq va shat shuningdek, boshqa foton nurlanishlari, masalan gamma-nurlanishlar uchun ham orinlidir.

Karrali va ulushli birliklari

kattalik

nomi

belgisi

kattalik

nomi

belgisi

ozbekcha

xalqaro

ozbekcha

xalqaro

101

dekazivert

daZv

daSv

10?1

detsizivert

dZv

dSv

102

gektozivert

gZv

hSv

10?2

Santizivert

sZv

cSv

103

kilozivert

kZv

kSv

10?3

Millizivert

mZv

mSv

106

megazivert

MZv

MSv

10?6

Mikrozivert

mkZv

Sv

109

gigazivert

GZv

GSv

10?9

Nanozivert

nZv

nSv

1012

terazivert

TZv

TSv

10?12

Pikozivert

pZv

pSv

1015

petazivert

PZv

PSv

10?15

Femtozivert

fZv

fSv

1018

eksazivert

EZv

ESv

10?18

Attozivert

aZv

aSv

1021

zattazivert

ZZv

ZSv

10?21

zeptozivert

zZv

zSv

1024

yottazivert

YZv

YSv

10?24

yoktozivert

yZv

ySv

Inson salomatligi uchun chegaraviy va halokatli dozalar.

Tibbiy tashxis jarayonlarida (rentgenoskopiyada, rentgen nurlanishlariga asoslangan kompyuter tomografiyasida) doza olchovi sifatida asosan millizivert (mZv) qollanadi.

Dunyo boyicha rentgenografik tibbiy tekshirishlar natijasida aholi jon boshiga togri keladigan ortacha nurlanish dozasi 0.4 mZv ni tashkil qiladi. Lekin, yuqori darajadagi tibbiy xizmat yolga qoyilgan (bu orinda 1000 nafar aholi soniga nisbatan 1 tadan ortiq malakali vrach xodim togri keladigan mamlakatlar nazarda tutiladi) aholi jon boshiga nisbatan rentgen nurlanishi dozasi 1.2 mZv gacha oradi. Boshqa texnogen nurlanish manbalaridan olinadigan nurlanish dozasi esa nisbatan kam bolib, xususan, yadro sinovlaridan keyingi hudud atmosferasida qolgan radionuklidlardan qolgan nurlanish miqdori 0.005 mZv, Chernobil falokati hududida 0.002 mZv, yadro energetikasi ishlab chiqarish hududlarida ham 0.002 mZv ni tashkil qiladi.

Dunyo boyicha tabiiy nurlanishlar manbalaridan aholi jon boshiga yillik yutiladigan nurlanish miqdori, ortacha 2.4 mZv ni tashkil qiladi. Tabiiy nurlanishlarning asosiy manbalari quyidagilardir:

- Kosmik nurlanishlardan 0.4 mZv (bu qiymat joyning dengiz sathidan balandligiga bogliq ravishda 0.3 mZvdan 1.0 mZv gacha ozgaradi).

- Tashqi gamma-nurlanishlaridan 0.5 mZv gacha (tashqi atrof muhit tuproq, qurilish materiallari va ho kazolarning radioaktivligiga bogliq holda, 0.3 mZvdan 0.6 mZv gacha).

- Ichki nurlanishlar, atmosferadagi radionuklidlarning (asosan Radonning) nafas yollariga tushishidan 1.2 mZv gacha (radonning mahalliy atmosferadagi konsentratsiyasiga bogliq ravishda 0.2 mZvdan 0.8 mZv gacha).

Badanning birdaniga yalpi nurlanishga uchragan holatida, tezkor maxsus tibbiy yordam korsatilmasa, otkir nurlanish kasalligi sodir bolgan taqdirda, 50% hollarda olimga olib keladi. Xususan, 3-5 Zv nurlanish yutilganida, orqa miyaning zararlanishi tufayli 30-60 kun ishida; 10-15 Zv nurlanish olganda, oshqozon-ichak faoliyatining buzilishi tufayli 10-20 kun ichida; va 15 Zv dan yuqori darajadagi nurlanish yutilganda, butun asab-nerv tizimining zararlanishi oqibatida 1-5 kun ichida olim sodir boladi.

Yangilаndi: 30.08.2014 13:17  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Fizika o'qituvchisi bolalarga savol beryapti:

-1 kg temir og'irmi, yoki, 1 kg paxtami?

Bir olg'ir so'zamol bola javob qaytradi:

-Domla oyoqqa tushib ketsami, yoki, tarozida tortib ko'rsami?



Tafakkur durdonalari

Ilm-Fan Taraqqiyotni yetaklovchi kuchdir!