Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Qiziqarli matematika Shaxmat taxtasi haqida afsona va haqiqat...

Shaxmat taxtasi haqida afsona va haqiqat...

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 17
Juda yomon!A'lo! 

Shaxmat taxtasi haqida afsona va haqiqat...

Maktabda matematika fanini yaxshi oqigan bolsangiz, progressiyalar haqida yaxshi eslasangiz kerak. Balki xuddi mening matematika oqituvchim singari sizning ustozingiz ham, shaxmat taxtasidagi katakchalar tartibiga muvofiq, bugdoy donlari berishini sorab, podshoni tang holatga tushirib qoygan ziyoli haqidagi eski afsonani aytib bergandir. Keling shu afsonani batafsil tahlil qilib chiqamiz. Avvalo afsonaning ozini eslab olsak:

Shaxmat oyini Hindistonda ixtiro qilingan. Bunday ajoyib oyinni ixtiro qilinganligini eshitgan hind podshosi - Sheram, oyindagi yurishlar va holatlarning turli-tumanligi, uning ota qiziqarli va ayni vaqtda kuchli zehn talab qiladigan, murakkab aql mashguloti ekanligidan kuchli ta'sirlanib, ixtirochining zakovatidan lol qolibdi. Sheramga, bu oyinni uning fuqarolaridan biri ixtiro qilganini aytishibdi. Podshoda shunday ajoyib oyinni ixtiro qilgan odam bilan shaxsan tanishish va uni munosib taqdirlash fikri paydo bolibdi. Xizmatchilariga shaxmat ixtirochisini uning huzuriga topib keltirishni tayinlabdi. Oradan ma'lum vaqt otgach, shaxmatni ixtiro qilgan kishi, podsho toj-taxti huzurida hozir bolibdi. U, kamtarona kiyingan Seta ismli olim bolib, shogird olib, ularga ilm orgatish orqali, xususiy tarzda tirikchilik qilar ekan.

- Men seni ajoyib ixtiroingga munosib taqdirlashni qasd qildim Seta, - debdi podsho.

Olim qulluq qilibdi.

- Men sening har qanday istagingni bajara oladigan darajada badavlatman, - davom etdi podsho, - ozingni qanoatlantiradigan istagan narsangni sora va men uni muhayyo qilaman!

Seta sukut saqlardi.

- Qorqma, - deb uni tetiklashtirdi Sheram, - men seni rozi qilish uchun hech narsani ayamayman!

-Himmatingizni cheki yoq hukmdor! Lekin, menga oylab olish uchun imkon bering, ertagacha xotirjam fikrlab olib, sizga tilagimni aytsam... - deb javob berdi Seta.

Aytilganidek, Seta ertasi kuni tongdayoq Sheram taxti oldiga yana qulluq qilib kirib keldi va podshoga oz istagini bayon qildi. Biroq Sheram va boshqa saroy a'yonlari Setaning istagining ota kamtarona ekanligidan yoqa ushladilar.

- Hukmdorim, - dedi Seta, men ixtiro qilgan shaxmat taxtasining birinchi katagiga bir dona bugdoy doni berishingizni sorayman.

- Bir dona bugdoy doni? - hayratlanib soradi Sheram.

- Ha hukmdor, ikkinchi katakka ikkita, uchinchi katakka 4 ta, tortinchi katakka 8 ta, beshinchisiga 16 ta, oltinchisiga 32 dona...

- Yetar, yetar! - deb achchiqlangancha, Setaning gapini boldi podshoh, - men seni tushundim! Sen shaxmat taxtasining 64 katagining hammasi uchun, ozing oylaganingdek, avvalgisidan ikki barobar kopaytirilgan miqdorda bugdoy olasan! Lekin, bilib qoy: bunchalik kam va korimsiz mukofot sorab, sen mening himmatim darajasini juda past korayapsan shekilli... Sen yirikroq mukofot sorab, haqiqatan ham olim va zukko kishi ekanligingni hammaga yana isbotlab, podshoning himmati nimalarga qodir ekanligining yaqqol namunasini korsatib qoyishing mumkin edi. Xizmatkorlarim senga soragan narsangni olib borib berishadi. Sen meni hafsalamni pir qilding Seta. Endi bor, saroy tashqarisida mukofotingni olib chiqib berishlarini kutib tur!

Seta jilmaygancha, qulluq qilib saroyni tark etdi va kutib turmasdan xotirjam uyga ravona boldi.

...Tushlik qilib otirib Sheram shaxmat va uning ixtirochisi haqida eslab qoldi. Xizmatkorlardan birini chaqirib, Setaning mukofotini olib ketdimi-yoqmi soramoqchi bo'ldi. Podsho bechora kamtarin ixtirochi ozining arzimas sovgasini allaqachon olib ketganligini eshitish taraddudida edi. Biroq, xizmatkor Sheramning hayratini ikki hissa oshirib, saroy hisobchilari hali hanuz Seta soragan miqdorni aniqlay olishmaganini, bu ish bilan saroyning eng kuchli matematiklari shugullanayotganligini aytdi. Sheram achchiqlanib, hisobchilarning sust ishlayotganligidan noligan boldi, biroq, tezda boshqa ishlarga chalgib ketdi.

Oqshom tusha boshlagach, podsho Sheram, xizmatkordan yana bir bora, Seta haqida soradi. U ixtirochi olim allaqachon oz qopini bugdoyga toldirib, aravaga ortib uyiga ravona bo'lgan degan komil ishonchda edi. Biroq bu safar ham xizmatkorning javobi uni hayratlantirdi va gazabga mindirdi.

- Namuncha imillashmasa bu hisobchilar?! - deb norozi boldi podsho, - mening amrimni shunchalik sekin bajarishadimi?! - deb oshqirib berdi xizmatkorga Sheram.

- Podshohim, hukmingiz aytilganidan buyon, hisobchilaringiz tinimsiz ishlashmoqda, biroq hamon Setaning istagan miqdorini hisoblay olishmadi, ular bu ishni tonggacha tugallashga harakat qilishmoqda...

-Nimaga shunchalik sust ishlashmoqda?! - gazab bilan baqirdi podsho, - ertaga tongda uygonib, eng avvalo Setaning istagini haqida sorayman, borib ayt, tonggacha Seta oz mukofotiga olgan bolsin!

Podsho Sheram shunday farmon berib yotogiga kirib ketdi.

Ertasi kuni tongda Sheram uygonishi bilan, xizmatkorlardan biri, saroy matematiklarining boshligi uning huzuriga oshiqayotganligini aytdi. Podsho uni ichkariga kiritishlarini buyurdi.

- Sening sozlaringni eshitishdan avval, men vanihoyat Seta ozi istagan mukofotiga ega boldimi, yoqmi, shuni bilmoqchiman - dedi podsho saroy matematiklari kattasiga.

- Men ham huzuringizga aynan shu masala boyicha oshqimoqdaman hukmdor - dedi matematik, - biz hamkasblarim bilan, Seta istagan miqdorni mukammal hisoblab chiqdik, va bu miqdor shunday kattaki...

- Qanchalik katta bolmasin, - deb Sheram, saroy matematigining sozini shart boldi va: - men va'damni bajaraman! Setaga u soragan miqdordagi bugdoyni berib yuborilsin!

- Hukmdor, bunday istakni bajarish sizning qolingizdan kelmaydi, Sizning va davlatingizdagi har bir kishining garam va omborlarini jamlansa ham, Seta soragan miqdordagi bugdoyni yigib bolmaydi. Butun saltanatda ham, butun yer yuzida ham buncha bugdoy yoq! Agar Siz oz va-dangizni albatta bajarishni istasangiz, unda hoziroq farmon beringki, yer yuzidagi barcha shahar va qishloqlarni, tog va adirlarni, chol va vodiylarni, xullas butun quruqlikni shudgor qilib, va undan tashqari, ummon va dengizlarni ham quritib, shimol va janubdagi abadiy muzliklarni ham eritib, orniga bugdoy ekishsin. osh ekilgan bugdoylardan olingan barcha hosilni Setaga berilsin, shundagina u istaganiga ega boladi.

Afsona shunday. U aslida haqiqatan ham bolganmi yoki yoqmi, buni hozir hech kim aniq isbotlab bera olmaydi. Lekin, afsonadagi mantiqan davom ettirsak, saroy matematiklarining hisob-kitoblarning oxiri quyidagi natijaga kelishi va podsho bilan matematik ortasidagi suhbat quyidagicha yakunlanishi kerak edi:

Podsho matematikning gaplarini ota hayrat va hayajon bilan tingladi va oyga chomgancha:

- Menga osha dahshatli sonni aytgin-chi... - dedi ovozi qaltirab.

- on sakkiz kvintillion, tort yuz qirq olti kvadrillion, yetti yuz qirq tort trillion, yetmish uch milliard, besh yuz ellik bir ming, olti yuz on besh....

Agar siz mabodo, oqigan maqolangiz va unda keltirilgan hisoblashlarga nisbatan shubhada bolsangiz, sabr va quntni katta zaxirada jamlab, ozingiz hisoblashga kirishishingiz mumkin. Birdan boshlab, 1,2,4,8... va boshqa sonlarni kopaytirib chiqish kerak boladi, 63-chi kopaytmaning natijasi, 64-katakli shaxmat ixtirochisining qancha bugdoy istagani va podshohning qanchalik xom oylaganligini ifodalab beradi. Siz kalkulyator yoki MS EXCELL ga murojaat etishingiz mumkin. Agar amallarni to'g'ri bajargan bolsangiz quyidagi natija kelib chiqishi kerak:

1846744073709551615

Miqdorni tasavvur qila olyapsizmi? Keling sizga komaklashay.

Agar Seta ozi istagan miqdordagi bugdoyni ola bilganida, uni biror omborga joylashni maqsad qilsa, bunday omborning hajmi qanday bolishi kerak? 1 m3 bugdoy, taxminan 15 million dona bugdoy donidan iborat bo'ladi. Demak Setaning mukofoti uchun berilgan bugdoy taxminan 12000000000000 m3 yoki 12000 km3 hajmni egallar ekan. Agar Seta eni 10 metr va shiftgacha balandligi 4 metr bo'lgan ombor qursa, barcha bugdoyni sigdirish uchun, bunday omborning uzunligi 300000000 km bolish kerak bo'ladi. Bu degani yerdan quyoshgacha bo'lgan masofadan ham ikki barobar kopdir!..

Hind shohi har qancha badavlat bolmasin, baribir buncha bugdoyni topib bera olmas edi. Shuning uchun ham mashoyixlar va'da berishda ehtiyot bolishga chaqirishadi-da! ???????? .

Podsho Sheram, olim Setaga nima javob qilganini tasavvur qilish mumkin. U balki turli boyliklar, tilla, kumush tavsiya qilgandir, balki qizini nikohlab bergandir, balki yarim saltanatini in'om qilgandir. Yana kim biladi deysiz, uni quvib solgan bolishi ham mumkin...

Biroq Sheram sal ziyrakroq va tadbirliroq bolganida, vaziyatdan boshqacharoq chiqib ketishi ham mumkin bolardi. Masalan, u Setaga, ozi istagan miqdorni ozi hisoblab topib, Sheramga aytib va saltanat omboridan oz bugdoy donlarini ozi sanab olib chiqib ketishini buyurishi mumkin edi. Agar, Sheram shunday qilganida, Seta bugdoyni sanab olishga kirishib, aytaylik, yemay-ichmay, boshqa ishlar bilan shugullanmay, kechayu-kunduz nuqul bugdoy donlarini sanab olish bilan mashgul bolganida ham, aytaylik, soniyasiga bittadan bugdoy doni sanab qopga tashlab tursa, bir kecha-kunduzda 86400 dona bugdoy sanab olardi. Oddiy arifmetika yordamida hisoblab chiqsak, Setaning ozi istagan bugdoy miqdoriga ega bolishi uchun, soniyasiga bittadan sanash bilan, 10 kun ichida milliontaga yaqin bugdoy, 6 oy davomida esa, bir m3 bugdoyni sanab olardi xolos. Korinib turibdiki, Seta umrining qolgan qismini butunlay bugdoy sanashga sarflaganda ham (yemay-ichmay, uxlamay...) u ozi istagancha miqdorni chorak qismini ham sanab olib ulgurmas edi...


Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 27.09.2018 09:43  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Bildirilgan fikrlar   

 
0 #1 Javob: Shaxmat taxtasi haqida afsona va haqiqat...Ozod 2018-01-31 12:05
Ajoyib!
Iqtibos
 

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Haqiqy matematikning ovqatlanish qoidasi: ratsional nonushta; kompleks tushlik va yaxlitlangan kechki ovqat


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 784
O'qilgan sahifalar soni : 3672995

Tafakkur durdonalari

Ilm-Fan Taraqqiyotni yetaklovchi kuchdir!