Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish

Maglev

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 0
Juda yomon!A'lo! 

Maglev

Maglev rus yoki, boshqa slavyan xalqlariga mansub kimsaning familiyasi emas, balki poyezdning nomi! Maglev - havoda muallaq harakatlanuvchi poyezd. Bu jumlalarni oqib kozlaringizga ishonmagandirsiz? Ishonavering bu uzoq kelajak haqidagi fantastika emas, balki aynan bugungi kunimiz!

Keling avval uning nomini tahlil qilsak: u ikkita soz Magnit va Levitatsiya sozlarining bosh boginlarining ozaro birlashtirlishdan yasalgan atama.Poyezdning nomi, uning qanday tamoyil asosida harakatlanishini ifodalamoqda. Magnit levitatsiyasi magnit maydoni tasirida, tortish kuchining yengib, havoda muallaq turish hodisasidir. Bunda magnit maydoni kuchi, yerning tortish kuchi va jismning ogirlik kuchini ozaro muvozanatlashdi natijasida, jism yerga tushib ketmasdan, boshqacha aytganda, yer sirtiga teginmasdan havoda osilib muallaq turushi mumkin bo'ladi.Buni fizika tilida magnit yostiqchasi ham deyiladi. Ana shu ajoyib fizik hodisani esa poyezdlar harakatiga tadbiq etish orqali, ananaviy gildirakli va sershovqin poyezdlarni, ota yuqori tezlikka ega, shovqinsiz poyezdlar bilan almashtirish mumkin.

Siz albatta bir maromda, oziga xos takroriy ovoz chiqarib, relslar boylab katta tezlikda ketib borayotgan poyezdlarni kuzatgansiz. Gildirak va relsning ozari ishqalanishi, poyezd harakatini sekinlashtiradigan eng katta omillardan biridir. Lekin, poyezd lokomotivi va vagonlarining gildiraklari bolmasa, u umuman yura olmasligini ham hamma yaxshi biladi. Maglev poyezdlarida esa umuman gildirak bolmaydi. U relslar ustida, havoda muallaq turib, magnit maydoni tasirida hosil bo'lgan magnit yostiqchasi boylab harakatlanadi.

Maglev poyezdlarida gildirak va relsning ozaro ishqalanishi yoq, buning natijasida esa, shovqin ham bolmaydi. Demak Maglev odatiy poyezdlarga qaraganda yanada kattaroq tezliklarga erishishi mumkin. Biroq bunday poyezdning energiya istemoli ham ancha katta boladi. Tajriba maglev poyezdlari, allaqachon temiryol tezlik rekordlarini yangilab bolishgan, masalan, 2003 yilda Yapon tajriba maglev poyezdi modeli JR Central MLX01 ota o'tkazgich magnit relslari boylab 581 km/soat tezlikka erishgan. Biroq bunday tizimning ishonchli va samarali ishlashini taminlash uchun qollaniladigan murakkab texnologik ishlanmalarning katta miqdorda iqtisodiy sarf-harajatlar talab qilishi tufayli, bu yonalishda boshlangan tadqiqotlar va loyihalash ishlaridagi bir oz sekinlik bilan rivojlanmoqda. Loyiha qiymatining kattaligi vajidan hozircha jahon boylab amalda harakatlanayotgan maglevlarning soni barmoq bilan sanarli darajada oz. Biroq, olimlarning fikricha, maglev yaqin kelajakda ananaviy temiryol tizimida tub burlish yasashi kerak ekan.

II-jahon urushidan keyingi dastlabki on yillikda, magnit maydon tasirida muallaq turuvchi texnologiyani ishlab chiqish ustida Britaniyalik olim ErikLeyzveyt (1921 1997) ish olib borgan. U ozgaruvchan magnit maydoni tasirida, elektromagnitning to'g'ri chiziq boylab harakatlanishini taminlovchi asinxron elektrodvigatel ixtiro qildi.Leyzveyt oz tajribalari orqali, chiziqli asinxron dvigatellar poyezd gildiraklarini nafaqat rels boylab aylanib harakatlanishga majbur qilishi, balki, butun boshli poyezdni relslarga mutlaqo teginmasdan ham ilgarilashga majbur qila oladigan darajadagi quvvatga ega magnit kuchini ham ishlab chiqarishga qodir ekanligiga ishonch hosil qildi. Shu tufayli poyezd magnit kuchidan foydalansa, gildiraklarning umuman keragi bolmay qolishini takidladi.

Hozirgi vaqtda magnit yostiqchasi asosida harakatlanuvchi poyezdlaring turli xil tizimlari loyihalanmoqda. Ular ichida ikkitasini yaqqol korsatish mumkin elektromagnit va elektrodinamik tizimlar.

Elektromagnti tizimda, poyezdning tag qismiga C simon katta quvvatli elektromagnitlar ornatiladi va ular relslarni qurshab oladi. Magnit va relslar orasida paydo boladigan magnit itarish kuchiga asoslanib, poyezd havoda muallaq turishi va harakatlanishi mumkin bo'ladi. Zaruriy masofani katta quvvatli ota o'tkazgich elektromagnitlar orqali taminlanadi. Gildiraklar esa, uchish va qonish chogida zarur bo'ladi.

Elektrodinamik maglevlarda esa, rels yolning boshidan oxirigacha toliq magnitlangan, yonaltiruvchi vosita sifatida namoyon bo'ladi. Bunda poyezd faqatgina relsning magnit maydoni tasirida itarilib yoki tortilib turadi. Bu usulning salbiy jihati butun masofa boylab relslarni magnitlab chiqish zaruratidir.

Elektromagnit tayanch.

Maglev poyezdlarida dvigatel ham gildirak ham bolmaydi: ular magnetizm tamoyillariga asoslangan elektromagnit tayanch bilan ishlaydi. Poyezdning tag qismida kuchli magnitlar ornatilgan.Elektrodinamik tizimli maglevlarda, rels va trassadevorlari boylab joylashgan kuchli elektromagnitlar, poyezdlardagi magnitlarni itaradi. Bunga kora esa poyezdlar relsdan bir necha santimetr masofada muallaq turib, bir vaqtning ozida yolning markazidan chetga chiqib ketmay turadi. Poyezd levitatsiyaga kirishi bilan, yani havoda muallaq turishi bilan, trassa devorlaridagi elektr galtaklariga tok beriladi. Natijada devorlar boylab bir nechta kuchli magnit maydonlari paydo boladi va poyezdni harakatga keltiradi.

Hozirda jahonda mavjud kam sonli shunday maglev poyezdlaridan biri Shanxay aeroportidan shahar markaziga yolovchi tashiyotgan maglevdir. U 431 km/soat tezlik bilan yolovchilarni chaqmoqdek manzilga eltib qoyadi.Bu kabi poyezdlar janubiy Koreyada ham mavjud.

Yangilаndi: 23.12.2013 17:30  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Bildirilgan fikrlar   

 
0 #1 Javob: MaglevDonishmand 2014-01-03 11:37
Yaxshi poyezd. Ajoyib tezlik, shovqinsiz sayohat. 430 km/soat tezlikda Shanxay markazigacha 15 minutda yetkazib qo'ydi.
Iqtibos
 

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Fizika o'qituvchisi bolalarga savol beryapti:

-1 kg temir og'irmi, yoki, 1 kg paxtami?

Bir olg'ir so'zamol bola javob qaytradi:

-Domla oyoqqa tushib ketsami, yoki, tarozida tortib ko'rsami?



Tafakkur durdonalari

Dunyoda ilmdan o'zga najot yo'q va bo'lmagay! (Imom Buxoriy)