Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 15
Juda yomon!A'lo! 

Bug mashinasi.

XVIII asrning ikkinchi yarmiga qadar odamlar ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun asosan suv dvigatellaridan foydalanishar edi. Lekin, suv gildiragidan mexanik harakatni uzoq masofalarga uzatish imkoni bolmaganligidan, barcha fabrikalarni daryo qirgoqlariga qurishga majbur bolinar edi. Bu har doim ham qulay bolmagan. Bundan tashqari, suv dvigatelining samarali ishlashi uchun, togonlar yoki suniy havzalar qurish, katta hajmdagi qol mehnati va anchayin qimmatga tushadigan tayyorgarlik ishlari talab qilinar edi. Suv gildiraklarida boshqa kamchiliklar ham yetarlicha bolib, masalan ular kam quvvatli, sozlash murakkab va yil fasllariga bogliq holda ishlardi. Asta sekinlik bilan, kop quvvatli, arzon, oson boshqariladigan va inson aralashuvisiz ozi ishlay oladigan dvigatelga bo'lgan ehtiyoj ortib bordi. Aynan shunday dvigatel sifatida esa, sanoat uygonishi davri ibtidosida bug dvigateli katta sahnaga chiqdi.

Bug dvigateli haqidagi goya, qisman, qadimgi dunyo olimlari tarafidan, porshenli suv nasosining ishlash tamoyiliga qiyosan ilgari surilgan edi. Uning ishlash tamoyili juda oddiy bolib, u quyidagicha bo'lgan: porshenning yuqoriga kotarilishi jarayonida, uning tubida joylashgan klapan orqali suv silindrga kirib toldirgan. Slindrni suvni yuqoriga kotaruvchi truba bilan boglovchi yon tomon klapani bu vaqtda yopiq turgan. Ushbu trubadagi suv ham doimiy ravishda klapanga kirishga intilgani bois, uning intilishi sababidan yon klapan yopilgan. Porshen qayta pastlagan vaqtda, u silindrdagi suvga bosim otkaza boshlagan va natijada slindr tubidagi klapan ham yopilgan. Aynan shu vaqtda, silindrdagi suv, kotaruvchi truba orqali yuqoriga kotarilgan. Porshenli suv nasosida tashqaridan bajarilayotgan ish hajmi, suvni nasos silindri orqali harakatlantirishga sarflangan.

Bug mashinasi ixtirochilari ham aynan shu sxema, faqat undan teskari tartibda foydalanishni kozlashgan. Porshen va slindr barcha bug mashinalarining asosini tashkil qiladi. Dastlabki bug mashinalari umuman olganda bug dvigatellari emas, balki, bug nasoslari bo'lgan desak mubolaga bolmaydi. Ularning ishlash tamoyili bugning kondensatsiyalanib, sovib qayta suvga aylanishi natijasida uning egallagan hajmi 170 martagacha qisqarishi natijasidagi bajariladigan ish hajmiga tayanar edi. Agar idishdagi havoni qizdirilgan bug yordamida siqib chiqarilsa va uni yopilsa, va keyin mazkur bugni sovutilsa, idish ichidagi bosim, tashqi atmosfera bosimiga nisbatan sezilarli darajada kichik bo'ladi. Tashqi atmosfera bosimi bunday idishni siqa boshlaydi. Agar unga porshen joylashtirilsa, u idish ichkarisi tomon, oz yuzasiga proportsional kuch bilan harakatlanib kirib boradi.

Bunday mashinaning ilk modellari 1690 yilda Papen tomonidan loyihalangan va tayyorlangan. 1702 yilda oz bug nasosini Severi ham yasab namoyish etgan. Biroq, XVIII asrda nisbatan keng kolamli qollanishda bo'lgan bug mashinasi bu Nyukomen ismli muhandisga taalluqli bo'lgan va ilk marotaba 1711 yilda ishlatib korilgan bug mashinasi modeli bo'lgan edi.

Nyukomen mashinasida bug silindri bug qozoni ustida joylashgan edi. Porshen shtok orqali balansir bilan tutashtirilgan. Balansirning ikkinchi tomonidan shtok nasos bilan boglangan. Balansirning qarama-qarshi tomoniga biriktirilgan posangi yordamida porshen yuqoriga kotarilgan. Bu vaqtning ozida silindrga kirib keladigan bug ham porshenning yuqoriga kotarilishiga xizmat qilgan. Porshen eng yuqori vaziyatga chiqib bolganida, bug qozondan silindrga bug ochadigan kranni yopib qoyishgan va silindrga suv sepishga kirishishgan. Bu suvning tasiri natijasida, silindrdagi bug sovib, kondensatsiyalangan va bosimning keskin kamayishi natijasida, tashqi atmosferaning katta bosimi bilan porshen qayt pastlay boshlagan. Bu vaqtda porshen foydali ish bajarib otgan nasosning shtoki yordamida balansirni harakatga keltirgan. Keyin yana silindrga bug kiritishgan. Porshen yana yuqoriga kotarilgan va butun slindr bug bilan tolgan. Yana suv sepishgan va kondensatsiyalanib hajm kichrayib porshen qayta pastlagan. Ish shu siklda davom etib, porshenning faqat pastlash jarayonidagi bajariladigan unumli ish miqdoridan foydalanib qolishga urinishgan. Nyukomen mashinasida ishni amalda atmosfera bosimi bajargan. Bug esa, siyrak (manfiy) bosimli boshliq hosil qilish uchun zarur bo'lgan.

Bug dvigatelining keyingi rivojlanishida, Nyukomen mashinasining bir yaqqol kamchiligi namoyon bolib qoldi: undagi porshen bir vaqtning ozida kondensator vazifasini ham bajargan. Shu tufayli slindrni navbati bilan bir sovitishga bir qizdirishga to'g'ri kelgan. Mazkur sabab tufayli yoqilgi sarfi juda serharajat bolib, tarixiy manbalarda, Nyukomen mashinasi uchun yoqilgi tashishga 50 ta navbatchi ot bilan arang ulgurishgani haqida faktlar mavjud. Nyukomen mashinasining foydali ish koeffitsiyenti zorga 1% dan ortgan. Boshqacha aytganda, issiqlik energiyaning 99% qismi samarasiz sarflanavergan. Shunga qaramay bu mashina komir yoqilgisi arzon bo'lgan Angliya va AQSHda ancha keng tarqalgan edi. Keyingi avlod ixtirochilari Nyukomen mashinasiga bir qancha takomillashtiruvlar va qoshimcha ratsionalizatorlik ishlanmalari kiritishdi. Masalan, 1718 yilda ixtirochi Beyton bug va suvni silindrga avtomatik ravishda ochib yopadigan mexanizm va saqlovchi klapanlarni oylab topdi. Uning ixtirolari orqali Nyukomen bug mashinasida xavfsizlik va ishlash tezligi bir oz ortdi. Lekin, baribir Nyukomen mashinasining prinspial sxemasi keyingi 50 yil davomida aytarli kozga korinadigan ozgarishlarga uchragani yoq edi.

Nyukomen mashinasining nusxalaridan biri Shotlandiyaning Glazgo shahri universitetida mavjud bolib, uning tez-tez ishdan chiqishi odatiy hol bo'lgan. Mazkur universitet mexanik mutaxassisi Jeyms Uatt bug mashinasini tuzatishga ish vaqtining ancha qismini sarflar edi. Xususan, 1763 1764 yillar davomida, Uatt aynan Nyukomen mashinasining universitetdagi nusxasi ustida ter tokishga majbur bo'lgan. Uattning amaliy yutugi shunda ediki, u universitetga tegishli ehtiyot qismlar va asbob uskunalardan erkin foydalanish bilan birgalikda, ozi mehnat qilayotgan jamoadagi yetakchi fizik va mexanik professor olimlardan doimo qimmatli maslahatlar olib turishi mumkin edi. Tez orada Uattning ozi ham qol ostida mavjud material va ehtiyot qismlardan oz bug mashinasini yasab oldi va uning ishlash jarayonidagi roy beradigan fizik hodisalarni diqqat bilan kuzatib organib chiqa boshladi. Buning natijasida Uatt bug mashinasining muammolariga kengroq nazar tashlab, ularni chuqurroq tahlil qilish imkoniyatiga ega bo'ldi. Pirovard natijada Uatt ozigacha bo'lgan mexaniklarning nazaridan chetda qolgan katta-kichik nuqsonlarni bartaraf etib, Nyukomen modeliga qaraganda ancha mukammalroq bo'lgan bug mashinasi yasashga muvaffaq bo'ladi.

Model ustida ishlash asnosida Uatt silindrda soviyotgan bugning bir qismi uning devorlarida kondensatsiyalanayotganligini sezib qoldi. Uatt darhol, dvigatel ishining iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq ishlashi uchun, slindrni doimo qizigan holatda tutib turish zarurligini fahmladi. Lekin bu holatda bugni qanday qilib kondensatsiyalanadi? Uatt ushbu murakkab muammoni hal qilish uchun bir necha hafta bosh qotirdi. Vanihoyat u bugni kondensatsiyalash uchun alohida slindr yasab, uni asosiy slindr bilan kalta truba orqali tutashtirish goyasini amalda sinab kordi. Uattning ozi bu haqidagi esdaliklarida, unga mazkur oqshomdagi sayr vaqtidagi goyani chevarchilik va tozalov maishiy xizmat uyi yonidan otib borayotganida, uning deraza tuynukchasidan bulut korinishida chiqib tarqalayotgan tutunni kuzatgani sabab bolganini yozadi. U bugning nisbatan siyrak bosimli yonalishga joyga intilishini aniqladi. Xuddi osha onda uning kallasiga Nyukomen mashinasini alohida kondensatsiyalash idishi bilan jihozlash goyasi kelgan ekan. Mashinaning ozi harakatga keltiradigan oddiy nasos, kondensatordan havo va suvni haydab chiqarib, mashinaning har bir taktida siyrak bosimli boshliq paydo qilishi mumkin edi. Uatt silindrning har ikki tarafiga trubkalar bogladi: pastki trubka orqali bug qozonidan bug kirib kelar va yuqoridagisi orqali esa, kondensatorga chiqarilar edi. Uatt bug mashinasida kondensator - vertikal joylashgan ikkita tunuka trubkadan tayyorlangan, yuqori qismida kalta gorizontal truba bilan ozaro tutashtirilgan konstruksiyani namoyon qiladi. Tutashtiruvchi truba orta qismida maxsus kran kondensatni ochib yopish uchun xizmat qilgan. Sovitish trubkalari va havo nasosi ichiga sovuq suv toldirilgan kichik silindrga joylashtirilgan. Bug trubkasi bug qozoni bilan to'g'ridan to'g'ri tutashtirilgan. Bug qozondan silindrga kran orqali bug ochib yuborishgan. Slindr bug bilan tolganda, kranni yopib, kondensatordagi havo nasosi porshenini yuqoriga kotarishgan. Natijada kondensatorda kuchli siyraklikka ega boshliq hosil bo'lgan. Bug trubkalar intilgan va osha yerda kondensatsiyalanib, porshenni kotarilishga majbur qilgan. Porshen kotarilish jarayonda Uatt unga yuk boglash orqali uning foydali ish kolamini baholashga uringan. Keyin yana kranni ochib bug haydab, shu taxlit ish sikli davom etavergan.

1768 yilda Uattning universitetda yasagan tajriba modeli asosida, Rebuk tog madanlari shaxtasida haqiqiy ishchi modeli tayyorlangan va muvaffaqiyatli ishga tushirilgan. 1769 yilda esa Uatt oz ixtirosi uchun birinchi patentini rasmiylashtirib olgan. Uning ixtirosidagi eng diqqatga sazovor va ahamiyatli jihati bug silindri va kondensatorning alohida ajratilgani va buning natijasida slindrni doimiy qizdirib turish uchun qoshimcha energiya, yani qoshimcha xarajat sarflanmasligi edi. Uatt ishlanmalari orqali bug mashinasi iqtisodiy jihatdan yanada arzonroq bolib, uning FIK hajm ham ortdi.

Keyingi bir necha yil davomida Uatt oz ixtirosini takomillashtirish ustida tinimsiz ish olib bordi. Bu jarayonda unga koplab texnik va moddiy qiyinchiliklarni yengib otishiga to'g'ri keldi. U moddiy barqarorlikka erishish uchun Bolton metallni qayta ishlash zavodi xojayini bilan sheriklikka rozi bolishga majbur boldi. boshqa muammolar ham yetarlicha edi: bug mashinasi konstruksiyasi idishlarning germetikligi detallarning ota aniq olchamlarini talab etardi. Porshen va silindrning ozaro olchamlari bir-biriga ota katta aniqlikda muvofiq kelishi zarurat bolib, aks holda bug va energiyaning ortiqcha sarflanishi, mashina foydali ish hajmining keskin pasayishi aniq edi. Osha davrlar mashinasozlik sohasi uchun bunday aniqlikka erishish katta juda qiyin vazifa bolib, maxsus dastgohlar va olchov asboblarining aniqlik darajasi bunga tayyor bolmagan. Katta olchamdagi silindrlarni tayyorlash deyarli imkonsiz vazifa bo'lgan. Tayyorlangan katta olchamli silindrlarning nuqsonlari tufayli, Uatt mashinasining dastlabki nusxalari qoniqarsiz ishlagan. Silindrlardan toxtovsiz bug chiqib turgan, kondensatorlar oz ishini toliq bajarolmagan, yasashda yol qoyilgan nuqsonlar tufayli hosil bo'lgan teshiklardan bug hushtak chalib otilib chiqib kuchli shovqin paydo qilgan. Osha davr hajvchilaridan biri, Uatt mashinasining shunday holatini Oziga katta ishton kiyib olgan yosh bola kabi deb tasvirlagan ekan.

Natijada silindrlarni yonish uchun maxsus dastgohlar tayyorlashga to'g'ri keldi. Umuman olganda, bug mashinalarining paydo bolishi va ularning keng kolamda tayyorlana boshlanishi, texnikaning boshqa sohasi dastgoh va stanoklar tayyorlash sohasida ham keskin inqilob yasadi. Bug dvigatellari uchun detallar tayyorlash asnosida, dastgohsozlik mutaxassislari yangi, ota aniqlikka asoslangan sifat bosqichiga kotarilishlariga to'g'ri keldi. Vanihoyat Uattning urinishlari oz samarasini berdi va 1776 yilda bug mashinalarining fabrika usulida ishlab chiqarish yolga qoyildi. 1776 yil mashinalariga 1765 yil nusxalariga nisbatan bir necha prinspial takomillashtiruvlar kiritilgan edi. Porshen slindr ichiga bug qobigi bilan qoplash natijasida, issiqlik yoqotilishi miqdori qisqartirildi. Bug qozonidan kelib tushayotgan bug, silindrga endi uning tubidan emas, yon tomondagi, bug trubasidan ochiladigan qilindi. Bundan tashqari, silindrga yana bir maxsus muvofiqlashtiruvchi klapan ham ulanib, u orqali porshen ishini sozlash imkoni paydo bo'ldi.

Har ikkala klapanni ochilganda, qozondan kelib tushgan bug, porshen osti va ustidagi butun boshliqni toldirgan. Natijada trubadagi havo kondensatorga siqib chiqarilgan. Klapanlarni yopilganda, butun tizim muvozanatda saqlanib turgan. Keyin, kondensatordagi porshenni ajratib turadigan pastki klapanni ochib yuborishgan. Bu joydagi bug kondensatorga intilib, u yerga yetib borgacha sovib, kondensatsiyalangan. Bunda kondensatorda siyrak bosimli boshliq paydo bo'lgan. Yuqoridan esa, bug qozondan kelib tushayotgan bug bosim otkazishda davom etgan. Uning tasirida porshen pastga tushib, tushish jarayonida shtok yordamida balansirni harakatlantirish orqali foydali ish bajargan. Porshen ozining eng qiyi holatiga tushib bolgach, ikkinchi, muvofiqlashtiruvchi klapan ochilgan. Bug yana porshen osti va ustidagi boshliqni toldirib, silindrdagi bosimni muvozanatga keltirgan. Balansir uchida joylashgan posangi tasirida, porshen yuqoriga erkin kotarilgan. Bu jarayonda porshen hech qanday ish bajarmagan. Yani Uatt mashinasida ham ish bir tomonlama ish bajargan. Keyin barcha jarayon qayta takrorlangan. 1776 yil Uatt bug mashinasining ishlash tamoyili shu korinishda bo'lgan.

Uattning ushbu bug mashinasi ham, Nyukomen bug dvigateli singari bir taraflama ish bajaruvchi bo'lgan bolsa hamki, uning Nyukomendan farq qiluvchi ota muhim jihati mavjud edi: Nyukomenda ish bajaruvchi - atmosfera bosimi bolsa, Uattda ishni bug bajarar edi! Bug bosimini orttirish orqali, dvigatel quvvatini kuchaytirish, yani dvigatel ish jarayoniga tasir korsatish mumkin edi. Umuman olganda esa, bu narsa baribir umumiy kamchilikni bartaraf eta olmagan: Nyukomenda ham, Uatda ham bug dvigatel bir yoqlama ish bajarar edi. Ish jarayoni uzilishlar bilan bolib, ulardan faqat nasos sifatida foydalanish mumkin bo'lgan xolos. 1775-185 yillar davomida, Uatt tamoyili boyicha jami 66 dona bug mashinasi tayyorlangan.

Bug dvigatelining boshqa mashinalarni ham harakatga keltira olishi uchun, undan bir tekis aylanma harakat hosil qila olish talab etilar edi. Bunday mashinaning prinspial farqi shunday bolishi kerak ediki, undagi asosiy mexanizm porshen, ikki yoqlama, yani, ham oldinga va ham orqaga harakatlanganida ham ish bajarishi lozim edi. Ikkiyoqlama ish bajaruvchi bunday dvigatel Uatt tomonidan 1782 yilda yasaldi. Bunda bug porshenning har ikki tomonidan navbatma-navbat kiritilib, bug kirayotganda, qarama qarshi joylashgan boshliq har safar kondensator bilan boglangan. Bunday ajoyib tizim zolotnik yordamida ochilib yopiladigan trubalar tarmogini qollash orqali amalga oshirilgan. Zolotnik harakatini valda joylashtirilgan maxsus mexanizm nazorat qilgan. Uattning yangi ikkiyoqlama bug mashinasining eng asosiy tarkibiy qismi ekstsentrik bo'lgan.

Uatt ixtiro qilgan ekstsentrik maxsus shakldagi plastina korinishida bolib, u plastinaning qoq markazida emas, balki undan malum masofada joylashgan oqqa biriktirilgan. Bunday biriktirshda, oqning bir tarafiga qaraganda, ikkinchi tarafida plastinaning kattaroq qismi joylashadi. Plastinaning ozi esa, tayanch orqali zolotnikni aylantiruvchi gildirakka mahkamlangan. Valning har bir aylanishida, zolotnikning bir takt harakati sodir bo'lgan. Gildirakning aylanish xarakteri, ekstsentrikka qanday shakldagi plastina qoyilganiga bogliq bo'lgan. Uatt hisoblashlar orqali shunday plastina shaklini tanlashga urinadiki, unda har bir aylanish vaqtida, zolotnikning bir tezlanib, bir sekinlab, bir toxtab ishlashini taminlashi mumkin bo'lgan. Bunday texnik ishlanma orqali Uatt ozining bug mashinasini toliq avtomatlashtirishga muvaffaq boldi.

Dastlabki vaqtlarda Uatt bug dvigatelining ishini maxsus ishchi nazorat qilib turgan. Uning xizmat majburiyatlariga, bug miqdorining meyorini saqlab turish asosiy vazifa qilib kiritilgan. Agar dvigatel aylanishlari soni ortib ketsa, u zaruriy jomraklarni ochish yoki yopish bilan bug taqsimlovchi trubadagi bug yolini bir oz qisib, bug bosimini kamaytirib turgan. Keyinchalik, bu vazifa ham texnika zimmasiga yuklandi: markazdan qochma kuchga asoslangan maxsus sozlovchi konstruksiya (regulyator) bug mashinasining inson ishtirokisiz ishlashiga xizmat qiluvchi yana bir katta qoshimchasi boldi. u quyidagicha ishlar edi: ishchi valning harakati tishli gildiraklar orqali regulyatorning shkiviga uzatilgan. Bu bilan dvigatel aylanishlari soni bilan shkiv ortasida mutanosiblik taminlangan. Shkivning juda tez aylana boshlashi, dvigatelning ham ota tez aylanayotganidan dalolat bergan. Shkivning aylanishlari soni meyoridan orta boshlaganda, uning tasirida hosil bolayotgan markazdan qochma kuch tasirida, regulyatorning sharlari yuqoriga kotarilib, klapan muftasi va richagni harakatga keltirgan. Klapanning yopila boshlashi natijasida bug miqdori kamayib, bosim pasaygan va dvigatel ish meyoriga qaytgan. Dvigatel aylanishlari soni kamayib ketsa ham regulyator sharlari pastlab, klapanni ochilishga majbur qilgan va bug miqdorini meyoriy bosimgacha olib chiqqan.

Uatt ozining buyuk ixtirosi bo'lgan bug mashinasining qadri va ahamiyatini juda yaxshi tasavvur qilgan. Ayniqsa u oz mashinasi uchun ozi ixtiro qilgan uzatma tizimini alohida qadrlar edi. Uatt yozadi: Men oz shon-shuhratim bilan unchalik gururlanmasam-da, lekin ixtirolarim ichida parallelogramm bilan boshqalaridan kora koproq faxrlanaman. Bu gapi bilan Uatt ozining bug mashinasi uchun ozi oylab topishga majbur bo'lgan maxsus uzatma tizimi haqida takidlamoqda. Gap shundaki, Uatt bug mashinasi endi-endi takomillashib, tanila boshlaganida, Pikar ismli muhandisning uzatma tizimini qollashni kozlagan edi. Biroq Pikaruzatmasining patenti (Pikaruzatmasikrivoship mexanizmiga berilgan edi) Uatt mashinasi uchun noqonuniy bolib chiqqach, Uatt oz mashinasi uchun ozi alohida uzatma tizimi oylab topishiga to'g'ri keldi. Faqat Pikar patentining muddati tugagach, uning krivoshipli uzatma mexanizmi Uatt bug mashinalarida qollanila boshlagan. Bu orqali, endilikda Uatt bug mashinasini nafaqat bir joyda turib ishlaydigan uskunalar uchun, balki harakatlanish vositalari uchun ham qollash imkoniyati paydo boldi. Uatt bug mashinasi, endi-endi tetapoya qilib kelayotgan mashinasozlik sanoati rivoji uchun inqilobiy ahamiyat kasb etdi. 1785-1795 yillarda 114 ta Uatt bug dvigatellari ishlab chiqarildi. 1800 yilda esa Angliyada 321 ta bug mashinasi ishlab turar edi. Ularni ishlab chiqarishning deyarli barcha sohalarida qollashgan.

Jeyms Uattning buyuk ixtirosi insoniyat taraqqiyotida muhim orin tutgan ixtirolar jumlasidan bolib, u butun boshli sanoat hamda transport sohalarining keyingi rivojlanishi uchun ulkan turtki bergan. Ixtirochi vafotidan song, uning hamda beqiyos ixtirosining shon-sharafiga, Angliya parlamenti tashabbusi bilan, Vestminstr abbatligida marmar yodgorlik ornatildi.

Yangilаndi: 23.12.2013 17:07  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Ixtiro va Kashfiyotlar

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Agar arktangens shimoliy yarimsharda mavjud bo'lsa,
demak, janubiy yarimsharda

Antarktangens ham mavjuddir!!!


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 766
O'qilgan sahifalar soni : 2653442

Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)