Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Qiziqarli fizika Fazoviy janglar yoxud, fantastik kinofilmga mexanikning nigohi.

Fazoviy janglar yoxud, fantastik kinofilmga mexanikning nigohi.

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 0
Juda yomon!A'lo! 

Fazoviy janglar yoxud, fantastik kinofilmga mexanikning nigohi.

Kino sanoati oxirgi yillarda fazoviy janglar, ozga sayyoraliklar, boshqa galaktikalik kelgindilar bilan insoniyat ortasidagi urush tasvirlangan mahsulotlar bilan tez-tez chiqish qilmoqda. Ayniqsa xorij kinosida bunga misollar bisyor. Oblivion, Dunyolar jangi, Yulduzlar darvozasi kabi filmlarni kopchiligingiz korgansiz. Bu filmlar ssenariychi va rejissorlarning boy fantaziyalarini namoyon etadi. Lekin, tangri bunday ofatdan barchamizni saqlasin deyman...

Yuqorida sanab otganimiz kabi filmlarda, kopincha jang sahnalari ochiq koinotda yoki, biror bir osmon jismida, masalan Oyda yuz beradi. Film qahramoni, kelgindilarga qarata biror quroldan ot ochadi. Kelgindi ozga galaktikalik ham qandaydir bizga notanish quroldan foydalanadi. Endi, kelgindining qurolini qoya turaylik.Lekin, masalan, ozimizning qurollar, xususan artilleriya topchisi shunday jangda ishtirok etsa qanday effekt berarkin? Rejissorlarning koinotda quroldan ot ochish boyicha fantaziyalari haqiqatga to'g'ri kelarmikin?

Misol tariqasida artilleriya topchisini oldik.Top ot ochganda, Yer sharoitida, snaryadga 900 metr/soniya boshlangich tezlik beradi. Uning texnik va strategik korsatkichlari - alohida mavzu. Endi, rejissor fantaziyasidagi Samoviy jang, aytaylik, Oyda bolyapti deb tasavvur qilaylik. Yerliklar qoshini, Oyda ornashib olgan ozga galaktikaliklar todasiga artilleriya zarbasi bermoqda. Shunda, bizning misolimizdagi topning samaradorlik korsatkichlari qanday boladi? Snaryad topni qanday tezlik bilan tark etadi? Snaryadning borib tushadigan masofasi qanday boladi?

Fizikaning mexanika bolimi maktab kursidan yetarlicha xabardor odam, bu holatga quyidagicha qarashi mumkin: Oyda tortish kuchi Yerdagidan ?6 barobar kichik. Demak, snaryadning vazni oyda 6 marta yengillashib qoladi. Bundan xulosaga kelinadiki, Oy sirtida, topdan uzilgan snaryad, 900?6=5400 metr/soniya, demak, 5.4 km/soniya boshlangich tezlik bilan uchib chiqadi.

Har qancha to'g'riga oxshamasin, bunday xulosa mutlaqo orinsiz. Sababi, kuch, tezlanish va vazn orasida mulohazada nazarda tutilgan aloqa mavjud emas. Nyutonning ikkinchi qonunini matematik ifodalovchi F=ma formulada, vazn emas, balki, massa nazarda tutiladi. Vazndan farqli olaroq, massa har qanday tortish kuchi sharoitida, shu jumladan Oyda ham oz qiymatini ozgarishsiz saqlaydi. Demak, ot ochilganda snaryadga beriladigan tezlanish, Oyda ham Yerdagiga teng bolar ekan. Oyda otilgan snaryadning tezlanishi, Yerdagi otilgan snaryadning tezlanishi bilan bir xil bolsa, hamda, moljallangan masofaning ham teng bolgan holatida,v=?2aS formulaga kora, tezlik ham bir xil boladi (S snaryadning top stvoli ichidagi tezligi).

Demak, top Oyda snaryadni aynan Yerdagi kabi boshlangich tezlik bilan uloqtirar ekan. Oyda bu snaryadning qancha masofaga borib tushishi yoki, qancha balandlikkacha kotarilib qaytib tushishi esa, boshqa masala.

Masalan, Oyda 900 m/soniya boshlangich tezlik bilan yuqoriga qarab otilgan snaryadning yetib borgan eng yuqori balandligi aS=v2/2 formula orqali aniqlanadi. Oyda ogirlik kuchining tezlanishi Yerdagiga nisbatan 6 marta kichik (a=g/6) bo'lgani uchun, formula quyidagi korinish oladi. gS/6=v2/2. bundan esa, snaryadning bosib otgan masofasi S= 6?(v2/2g). Demak, Oyda topdan ot ochilganida, u snaryadni Yerdagiga nisbatan 6 marta uzoqroqqa uloqtirishi mumkin ekan. Hatto, snaryadning boshlangich tezligi har ikki holatda bir xil bolsa ham.

Shuni etiborga olingki, Yer sharoiti uchun qollanilgan formulalarda odatda, atmosfera qarshiligi inobatga olinmaydi (hisobdan chiqarib tashlanadi). Oyda esa atmosferaning qarshiligi deyarli mavjud emas.

Demak, fantastik kinofilmlar rejissorlari, osmon jismlarida yuz berayotgan jang sahnalarini suratga olishayotganida, otilgan oq, snaryad va ho kazolarning uchish masofasini, mexanika qonuniyatlariga - tezlik, tezlanish, gravitatsiya kabilarga kora muvofiqlashtirib olishlari kerak ekan...

(Ya. I. Perelmanning ????????????? ???????? asari asosida tarjima qilindi va qayta tahrirlandi.)

Yangilаndi: 10.10.2013 09:08  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Agar yakuniy natija masalani yechish usuliga bog‘liq bo‘lmasa, u matematika,

agar bog‘liq bo‘lsa u - buxgalteriya...


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 766
O'qilgan sahifalar soni : 2648355

Tafakkur durdonalari

Ilm-Fan Taraqqiyotni yetaklovchi kuchdir!