Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish

A.S. Popov

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 5
Juda yomon!A'lo! 

A.S. Popov

Siz qaysi radioni eshitasiz? Ozbekistonnimi, Mashalnimi, yoki, Vodiy sadosinimi? balki Yoshlarni eshitarsiz? Hozir tinglovchi oz didiga munosib radiokanalni topishi oson. Radiokanallar soni ham kop, ularning efir vaqti ham kechayu-kunduz. Lekin osha sevimli radioingizni tingalyotganingizda hech oylab korganmisiz, shunday ajoyib ixtiro radioning muallifi kim ekan deb?

Garbning bazi garbparsat tarixchilari radioning ixtirochisi sifatida italyan muhandisi Gilyelmo Markonini (1874-1937) etirof etishadi. Lekin radioni ilk bor rus fizik olim Aleksandr Popov ixtiro qilgan. Oz kashfiyotini u ilk marotaba namoyish qilganida 1895 yilning 7 mayi edi. Osha kundan buyon 7 may butun dunyoda, xususan, vatanimiz Ozbekistonda ham radio kuni sifatida bayram qilinadi.

Aleksandr Popov 1859 yilning 16 martida Chor Rossiyasi, Perm guberniyasining, Turinskiye Rudniki shahrida, cherkov ruhoniysi oilasida tugilgan. Bu haqida uning familiyasi ham dalolat berib turibdi. Ular oilada 7 farzand bolib, Aleksandr, 10 yoshga tolganda otasining qaroriga kora, rus pravoslav cherkovi diniy maktabiga oqishga kiradi. Lekin u, ruhoniyat fanlaridan kora, mazkur davr uchun yangi istiqbolli soha bolgan elektr va magnetizm bilan jiddiyroq qiziqadi va shugullanadi. 1873 yildan boshlab esa u Perm ilohiyot seminariyasida oqiy boshlaydi. 4 yil ichida barcha umumtalim sinflarini tamomlab, Sankt-Peterburg universitetining fizika-matematika fakultetiga oqishga topshiradi. 1882 yilda, Popov universitetni namunali tamomlagach, unga ozi oqigan kafedrada ishda qolishni taklif qilishdi. Biroq Popovga u yerda taklif qilingan maosh hajmi kichik bolib, uning oilasini taminlashga yetarli bolmas edi. Shu tufayli yosh olim, harbiyga oq podshoning Boltiq dengizi floti joylashgan Kronshtaddagi Minalashtirish zobitlari oliy maktabiga elektrotexnika va matematika oqituvchisi bolib ishga kiradi. Aynan shu yerda Popov elektromagnit signallar bilan tajribalar otkaza boshladi.

1887 yildayoq olmon olimi Genrix Gerts (1857-1894) tabiatda elektromagnit tolqinlarning mavjudligini ilmiy isbotlab bergan edi. Gerts oz tasdiqlarida ikkita asbobdan: elektromagnit tolqinlari manbasidan va ularni qabul qiluvchi registratordan foydalangandi. Gerts asboblari orasidagi aloqa faqat ota qisqa (masalan xona olchamlarida) masofaslardagina amalga oshardi. Genrix Gertsning bu tajribalari haqida Popov 1 yildan keyin, yani 1889 yili habar topdi. Elektromagnit aloqa, yani simsiz, xabar uzatish moslamasi Popovni jiddiy qiziqtirib qoydi va u ozining konstruktsiyasini loyihalashga kirishdi.

Popovning konstruktsiyasi shisha nay ichidagi metall qirindilari joylashtirilgan trubka, elektr qongiroq va elektr relesidan iborat bolgan. Antennaga elektromagnit tolqinlar kelib tasirlashganida, u tufayli magnitlanib qolgan temir qirindilari ozaro jipslashib qolgan va natijada, batareyalardan olinayotgan quvvatga nisbatan qarshilik kamayib, rele cholgamiga oqyotga tok miqdori ortgan. Rele esa, oz navbatida qongiroqni ishga tushirgan.qongiroqning bolgachasi qongiroq kosasiga urilib, qaytishda shisha nayni ham titrashga majbur qilgan va uning ichidagi metall qirindilarini siltab, ularni qayta uzoqlashishga majburlovchi harakatni amalga oshirgan. Agar elektromagnit tolqinlar kelishi uzluksiz davom etaversa, mazkur jarayom ham takrorlanavergan. Agar tolqin kelishi toxtasa, naycha ichida qirindilar sochilib ketib, qongiroq chalinishi toxtagan. Qongiroq atmosferdagi elektr razryadlariga ham tasirchan bolgan: chqamoq chaqishi tufayli ham katta quvvatli elektromagnit tolqinlari paydo boladi. Shu tufaylim Popov yasagan eng birinchi modeldagi radio qabul qilgich apparati Momaqaldiroqni qayd etuvchi (?????????????) deb nomlangan edi. Uni Popov birinchi marta 1895 yilning 7 may kuni rus imperial fizika-kimyo jamiyatida namoyish qildi. Oshandan buyon, 7 may xalqaro radio kuni sifatida etirof etilgan. Malum diapazondagi tebranish tolqinlariga ega elektromagnit tolqinlari esa, radiotolqinlar deb atala boshladi.

Tez orada Popov, oz ixtirosini yanada takomillashtirdi. U radiotolqinlar orqali Morze alifbosi nuqta va tireni uzatish va uni telegrafdagi kabi qogozga tushirib olish imkoniga ega bolgan yangicha apparatni yasadi. Dastlabki tajribani Peterburg universitetida amalga oshirdi. Uzatuvchi apparatni kimyo labotatoriyasiga, qabul qilgichni esa, fizika xonasiga joylashtirdi. Oraliq masofa 250 metr. Jahon tarixidagi eng birinchi radiogramma oshnda uzatildi va qabul qilindi. Uning matni faqat ikki sozdan iborat bolib, unda Genrix Gerts deb yozilgan edi. Shu tarzda Aleksandr Popov, elektromagnit tolqinlar kashfiyotchisi bolgan olmon olimiga yuksak hurmat bajo keltirgan

1897 yilga kelib esa, Popovning radigramma boyicha tajribalari masofasi ancha uzaydi. U birinchi marta ochiq dengizda, kreyser bortida turib, qirgoq Kronshtadtga radiogramma yubordi. Masofa 5- kilometrni tashkil qilardi.

Popovning ixtirosiga munosabat yakdil bolmagan. Tanqidchilar orasida bu ixtironi kelajagi mavhum narsa yoki, amaliy ahamiyati yoq buyum deganlar ham bolgan ekan... Biroq Popov oz kashfiyotining qollanishi mumkin bolgan sohalarni, masalan, dengizchilikdagi navigatsiya ishlarini orinli misol qilib keltirdi. Popovning ixtirosi, amalda katta manfaat keltirgan, 1899 yildagi General-admiral Apraksin zirhli kreyserining Fin korfazidagi oqyatoshlarga urilib, falokatga duchor bolganida, uning ahamiyatini hamma tushinib yetdi. Fin korfazi muzlab, General-admiral Apraksin pachoqlanib ketish havfi ostida qolganda, uning bortidan yuborilgan qutqaruv radiosignallari, uning taqdirini hal qildi. Yordamga Yermak muzyorar kemasi yetib keldi va kop sonli dengizchilar hamda, strategik ahamiyatga ega kreyser hayoti saqlanib qolindi. 1900 yilda esa, Finlyandiyalik baliqchilarning kichikroq kemasiga ornatilgan radiouzatgichdan olingan qutqaruv signallari tufayli, ularning Fin korfazida halokatga uchragan kema koordinatalarini aniq topib borilda va 50 nafar baliqchilar olimdan qutqarilib, omon-eson qirgoqqa eltildi.

Bu voqeadan song Popovning ixtirosining qadri oshib ketdi. 1901 yilda, uning oziga ham Peterburgdagi imperator Aleksandr III Elektrotexnika institutining professori unvoni berildi. 1905 yilga kelib Popov mazkur institutning direkori etib tayinlandi. Ammo, uning mazkur lavozimlardagi faoliyati uzoqqa chozilmadi. Yuksak salohiyatli olim va ixtirochi Alkesandr Popov, 1906 yilning 13 yanvarida, miyaga qon quyilishi tufayli, 46 yoshida vafot etdi.

FOTO FAKT!!!

Yangilаndi: 12.09.2013 09:22  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Buyuk olimlar fotogalereyasi

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Serjant askarlarga daraxt kestiryapti.

Bir askar norozi ohangda:

-Men oliy ma'lumotli matematikman, menga ozimga mos ish bering...

-Yaxshi, unda sen ildiz chiqarish bilan shugullan!


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 766
O'qilgan sahifalar soni : 2648351

Tafakkur durdonalari

Xitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis