Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Horijlik olimlar Barbara Mak-Klintok.

Barbara Mak-Klintok.

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Barbara Mak-Klintok.

(1902 - 1992)

Barbara Mak-Klintok genetika sohasining eng yuksak ilmiy salohiyatga ega olima va tadqiqotchisi bolib, u genetika sohasidagi ilmiy izlanishlari natijasda 1983 yilda fiziologiya va tibbiyot yonalishlaridagi Nobel mukofotiga loyiq topilgan.

Barbara Mak-Klintok 16 mart 1902 yilda AQSHning Konnektikut shtati, Xartford shahri datavallud topgan. Keyinchalik ularning oilasi Nyu Yorkka kochib otdiva Barbara Bruklindagi orta maktabda oqiy boshladi. Uning onasi Barbaradigi tabiiy fanlarga bolgan qiziqishni maqullamas edi. Lekin baribir, uning 1919 yilda Nyu York shtatidagi Itake shahri, Kornell universitetiga oqishga kirishiga tosqinlik qilmadi. U mazkur universiteda Botanikadan chuqur talimoldi. 1923 yili bakalavr diplomini qolga kiritdi. Bir yil avval u genetika bilan jiddiy qiziqib qolgan edi. 1927 yilga kelib Barbara Mak-Klintok fan doktori ilmiy unvoniga sazovor boldi. Lekin, osha vaqtda Kornell universitetida ayollarning genetika bilan shugullanishi qatiy taqiq ostida bolgani uchun, Barbara Mak-Klintokning ilmiy unvoni rasman Botanika yonalishida qayd etilgan edi. Shuyildan etiboran olima ayol, ozi talim olgan universitetda Botanikafanidan oqituvchi bolib ishlay boshladi. Olimaning mazkur oquv yurtidagi Oqituvchilik faoliyati 1931 yilgacha davom etdi.

Universitetda Barbara Mak-Klintok oz talabaliri va hamkasblari bilan maxsus genetik tadqiqot guruhi tashkilladi. Ozi esa makkajoxori xromosomalarini ilmiy tekshirish bilan jiddiy shugullandi. Barbara Mak-Klintok makkajo'xori hujayralarining bolinish jarayonida, xromosomalarning bir guruh fragmentlarining ozaro almashinuvi yuz berishini payqab qoldi va ular yangi avlodda gen ozgarishlarini keltirib chiqaruvchi asosiy omil ekanligini aniqladi.

1920 yillarga kelib olimlar roentgen nurlanishlari makkajo'xorining uruglik donlarida birqancha kutilmagan mutatsiyalarni keltirib chiqarishini aniqladilar. Barbara Mak-Klintokga birnechta nurlantirilgan makkajo'xori donlarini tadqiq qilish vazifasi topshirildi. Ularda olima xalqa xromosomlar oz struktirasi va shaklini ozgartirib, xalqaga birlashib olgan xromosomalar turlarini aniqladi.

Barbara Mak-Klintok bunday xalqalarning uchlarida alohida turdagi, ularni rentgen nurlanishlaridan himoya qiluvchi maxsus strukturalar telomerlar joylashgan bolishi mumkin degan taxminni ilgari surdi. Lekin hujayraning navbatdagi bolinishi yuz berganida, telomerning bir qismi yoqolib qolardi va xromosomaning himoya qoboliyati yoqqa chiqardi va oxir oqibatda, hujayra nobud bolar edi. Aytgancha, osha telomerlarni hozirgi vaqtda ham olimlar faol tadqiq qilishmoqda. Sababi ular saraton kasalliklarida qayd etiladigan jarayon hujayraning tartibsiz bolinib kopayishining mohiyatini anglashga kalit bolishi mumkin ekan.

1931 1936 yillarda gentika bilimdoniga aylangan olima Kaliforniya universitetida faoliyat olib bordi. 1931-1933 yillar davomida unga AQSHning milliy ilmiy-tadqiqot kengashinin gmaxsus stipendiyasi tayinlandi. 1933-1394 yillarda u Gugenxeym fondining stipendiyasiga tavsiya etildi. Olimaning ilmiy yutuqlari brogan sayin yaqqol kozga tashlana boshladi. 1936 yilga kelib, Barbara Mak-Klintok Missuri universitetiga ishga otkazildi. U yerda olimaning ilmiy tadqiqot bilan shugullanishi uchun sharoit yanada yaxshi vavaqti ham yetarli bolib, 1941 yilgacha gen sohasi tadqiqotlari yetakchisining asosiy tajriba ochogI boli bqoldi. 1941 yilda Barbara Mak-Klintokni Nyu Yorkdagi Klod-Spring Xarbor genetika laboratoriyasining kafedra mudirasi lavozimiga tayinlashdi. Bu laboratoriyada Barbara Mak-Klintok makkajo'xorining birnecha avlod chatishtiruvlarida, donning tashqi xususiyatlari qanday ozgarayotganligini chuqur tadqiq qildi. 1944 yilga kelib, Barbara Mak-Klintok AQSH milliy fanlar akademiyasiga azolikka qabul qilindi.

Chex olimi Gregor Mendelning 1860 yillarda ilmiy jamoatchilkka taqdim etgan dominant va retsessiv genlar haqidagi talimoti gen ozgarishlari sohasini chuqurroq tadqiq etish uchun yetarli emasligini birinchi bolib Barbara Mak-Klintok tushunib yetdi. U yana shunday xulosaga keldiki, gen ozgarishlarini faqat bazi genlar xromosomalardagi oz joylashuvlarini ozgartirib bolganidan keyingina va boshqa genlarni ochirish yoki, yoqish (faollashtirish) uchun tasir korsata boshlagan jarayondagina tushuntirish mumkin ekan. Olima bunday genlarni Nazoratchi birliklar deb atadi. Shunigdek, ularni sakrovchi genlar deb ham ataladi.

Genetika sohasidagi AQSHning eng yetakchi olimiga aylangan Barbara Mak-Klintok 1945 yilda Milliy Genetika jamiyatining prezidenti bolib saylandi. 1951 yilga kelib, olima ozining Nazoratchi birliklar talimotini hamkasblari muhokamasiga havola qildi. Bu paytda koplab olimlar gen ozgarishlarining qaysi yosinda borishi va qanday natijaga olib kelishini oldindan bilish mumkin emasdegan yanglish tushunchada turib oldilar. Bazi ilmiy arboblar esa Barbara Mak-Klintokning olamshumul goyalarini butunlay inkor qilishdi.

Bunga qaramay Barbara Mak-Klintok makkajo'xori ustidagi genetic tekshirishlarni toxtatib qoymadi. U har yili Markaziy a Janubiy Amerika davlatlariga ekspeditsiyalar uyushtirib, qadimgi hundu qabilalarining makkajo'xorini qanday qilib madaniylashtirishgani borasida jiddiy izlanishlar olib bordi. 1960 yilga kelib DNK kashf etilgach, biologlar sakrovchi genlarning tabiatda mavjudligini rasman tasdiqlashdi. Ularni hozirda Transpozonlar deb ataladi. Transpozonlar barcha tirik organizmlarda mavjud bolib, genetic ozgarishlarda ota muhim ahamiyat kasb etadi. Endilikda olimlar Barbara Mak-Klintokning makkajo'xori bilan olib brogan ilmiy ishlarining ilmiy amaliy ahamiyatini tan ola boshlashdi. 1965 yilga kelib olima Kornell universitetining professori ilmiy unvoniga sazovor boldi. Olimaga berilgan yuksak etiroflar orasida 1970 yildagi Milliyilmiy medal, hamda, Kolumbiya universitetining Luiza Gross-Xorvits mukofoti (1982) buni tasdiqlab turibdi. 1983 yilga kelib esa olima Fiziologiya va Tibbiyot yonalishlaridagi Nobel mukofotiga loyiq topildi. Bu vaqtda u 81 yoshda bolib, ozining eng muhimi lmiy kashfiyoti uchun ancha kech taqdirlangan edi (32 yildan song!). Barbara Mak-Klintok 1992 yilda Hantingtonda vafot etdi.

Yangilаndi: 21.08.2013 07:39  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Bildirilgan fikrlar   

 
0 #1 Javob: Barbara Mak-Klintok.Bakhtisher Aslonov 2015-08-03 10:31
Barbara Mak Klintok haqida ilgaritdan bilsamda bu maqolani o'qib yangidan yangi ma'lumotlarga ega bo'ldim. Transpozonlarni 1950 yilda mavjud ekanligini e'tirof etgan olima fan taraqqiyotida muhim bir o'zgarish yasagan edi. Ajoyib maqola uchun Muzaffar akaga cheksiz hurmatlar!
Iqtibos
 

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Buyuk olimlar fotogalereyasi

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

"Dohiyona" qisqartirish:

????????????????????????



Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)