Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Astronomiya Mars. Qizil sayyora.

Mars. Qizil sayyora.

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 12
Juda yomon!A'lo! 

Mars

Mars Quyoshdan uzoqligi boyicha tortinchi sayyora. Qadimgi Rimliklarning urush mabudi Aresning nomi bilan atalgan. Mars ham Merkuriy va Venera singari insoniyatga qadimdan malum.

Yulduzli osmonda u qizil rangdagi jimirlamaydigan nuqta korinishida namoyon boladi. Uning yorqinligi vaqti-vaqti bilan birinchi kattalikdagi yulduzlarning yorqinligidan ham ortiq bolib yarqiraydi. Mars davriy ravishda Yerga 57 mln km gacha masofada yaqinlashib keladi.

Fizik parametrlariga kora Mars Yer guruhi sayyoralari turkumiga mansub. Diametriga kora u Yer va Venerada deyarli ikki marta kichik. Sayyora gaz qobigi atmosfera bilan oralgan bolib, Mars atmosferasining zichligi Yernikiga nisbatan ancha siyrak. Marsning eng chuqur botiqliklarda ham atmosfera zichligi yer sirtidagi atmosferasi zichligidan 100 barobar kichik. Shunga qaramay Mars atmosferasida bulutlar mavjud. Ochiq kunda Mars osmoni pushti rangda boladi. Kimyoviy tarkibiga kora Mars atmosferasi Yer atmosferasidan tubdan farq qiladi va u 95.3% CO2 gazi, 2.7% Azot, 1.6% Argon gazlaridan iborat. Kislorod esa faqat 0.013% ekanligi aniqlangan. Bulardan tashqari, spektral tahlil yordamida Mars atmosferasida Ksenon, Neon, hamda Kriptonlar ham mavjudligi aniqlangan. Bulutsiz Mars osmoni Yernikiga nisbatan ancha shaffof va u ultrabinafsha nurlarini ham otkazib yuboradi.

Marsning bir marta oz oqi atrofida aylanib chiqishi uchun 24 soat 39 daqiqa 35 soniya vaqt ketadi. Marsning Quyosh atrofida bir marta toliq aylanib chiqish davri esa 686.9 kun. Yani Yer yilining 1.9 qismiga togri keladi. Sirtida harorat 290K gacha qiziydi. Qutblarda esa qishki mavsumlarda 150K gacha pasayadi. Marsda ham Yerdagi singari fasllar almashinuvi roy beradi. Buni kuzatishlardagi Mars qalpogi - qutblardagi muzliklarning erib kichrayishi yoki aksincha, uning qarama qarshisidagi muzlikning kattalashuvidan aniqlash mumkin. Mars qutblaridagi ushbu muzliklar, Mars atmosferasi tarkibidagi CO2 gazining muzlashi natijasida qattiq fazaga otishidan hosil boladi.

Mars haqidagi dastlabki astronomik kuzatishlar qayd qilingan yozma manbalar eramizdan avvalgi 3.5 ming yilliklarga tegishli Bobilliklarning astronomik jadvallari va ierogliflari hisoblanadi. Orta asrlarda hind va musulmon sharqi munajjimlari Marsning olchamlarini va undan Yergacha bolgan masofa hisoblab chiqishgan XVI asrga kelib Nikolay Kopernikning geliotsentrik modeli asosida Iogann Kepler Marsning ekliptik orbitasining aniq keltirib chiqardi. Marsni kuzatish, teleskop kashf etilgach yana jadallashdi. 1659 Yilda Franchesko Fontanna teleskopik kuzatishlar asosida Mars sirtini tasvirini chizdi. 1660 yilda Dominik Kassini Marsning qutblarini aniqlab, tasvirga tushirdi. 1888 yilda Jovanni Skiaparell Mars sirtidagi alohida detallarga nom berishni boshladi: Adriatika, Kimmeriya, Feniks kabi dengizlar nomlarini aynan u bergan. XIX asrga kelib Marsni organish yana yangi bosqichga kirdi. Bu davrda marsda kanallarning mavjudligi haqidagi xabar asnosida, Marsda hayot bor yoki, yoqligini aniqlash boyicha tekshirishlar avj oldi. Koinotni zabt etish erasidan avvalgi davr astronomlari ichida Marsni tadqiq qilganlardan Persival Louell, Slayfer, Antoniadi, Leddi, Vokulyer, Tixovlarning izlanishlari kop samara keltirdi. Lekin baribir, Marsni nisbatan mukammal tadqiq qilish, unga tomon 1960 yillarda ?????, ??????, Mariner, Viking, Mars Global Surveyor kabi fazoviy dasturlarning uchirilishidan keyin boshlandi.

1965 yilda Mariner-4 Marsga yetib borgunicha, koplab tadqiqotchilar Marsda suyuq holatdagi suv mavjud degan taxminda edilar. Bu tasavvur asosan, Mars sirtidagi va qutblaridagi mavsumiy ozgarishlarning vizual tahliliga asoslangan edi. Mariner orqali olingan malumotlar esa, suyuq suv haqidagi tasavvur beruvchi rang ozgarishlari koz aldanishi optik illuziya ekanligini tasdiqladi. Marsda suv qadim zamonlarda bolgan bolishi mumkin. 1975 yilda Mars relyefining xaritasi tuzildi. Mars gurunti namunalarining tekshiruvlarida temir va kremniyning oksidlari aniqlandi. Mars tuprogida oltingugurt (sulfatli birikmalar korinishida) miqdori Yer qobigidagidan ancha marta kop. Mars sirtida vulqonlar harakatidan ham, meteoritlar zarbasidan ham hosil bolgan kraterlar mavjud. Mars relyefining eng yuqori va eng chuqur qismlari farqi 20 km ni tashkil qiladi.

2008 yil 31 iyul kuni NASAning Feniks fazoviy apparati Marsda muz parchasini topdi.

2009 yildan buyon Mars orbitasida uchta orbital tadqiqot apparatlari Mars Odissey, Mars Ekspress va Marsni tekshirish yoldoshi ishlab turibdi. Mars sirtida esa Opportyuniti va Kuryoziti Marsaxodlari ishlamoqda. Shuningdek Mars sirtida avval ishlab, hozirda faoliyatdan toxtagan apparatlar mavjud.

Marsni yerdan turib qurollanmagan koz bilan ham yaqqol korish mumkin. Uning korinadigan yulduz kattaligi ?2,91m gacha yetadi.

Marsning ikkita tabiiy yoldoshi Fobos va Deymos mavjud.

Marsning tabiiy yoldoshlari:

?

Tabiiy

yoldosh nomi

Sayyora sirtidan

ortacha

uzoqligi

(ming km.)

Aylanish davri

(kun)

Diametri yoki

olchamlari

(km)

Ochilgan yili

Kashf

etgan olim

1

Fobos

9.37

0.32

25X21X19

1877

A.Xoll

2

Deymos

23.52

1.26

15X12X11

1877

A.Xoll

Marsning orbital korsatkichlari

Perigeliy

2,06655108 km; 1,381 a.b.

Afeliy

2,49232108 km; 1,666 a.b.

Katta yarim oq (?)

2,2794382108 km; 1,523662 a.b.

Orbita ekstsentrisiteti (e)

0,0933941;

Siderik aylanish davri

686,98 kun; 1,8808476 yil.

Sinodik aylanish davri

779,94 kun;

Orbital tezligi (v)

24,13 km/soniya

Peritsentr argumenti

286,46230

Yoldoshlari

2

Marsning fizik korsatkichlari

Ortacha radiusi

3389,5 km;

Sirt yuzasi (S)

144 371391 yoki, 0,283 yer sirti

Hajmi (V)

1,6318 1011 km; 0,151 yer hajmi

Massasi (m)

0,641851024 kg; 0,107 yer massasi

Ortacha zichligi (?)

3933 kg/m3; yoki 0,714 yer zichligi;

Ekvatoridagi erkin tushish tezligi (g)

3,711 m/soniya2; (0,378 g)

Oqining ogish burchagi

25,1919

Albedo

0,250 bond; 0,150 geometrik albedo

Ekvatorial aylanish tezligi

868,22 km/soat

Sirtidagi ikkinchi kosmik tezlik

5,03 km/soniya; 0,45 yer

Atmosfera bosimi

0,4-0,87 kPa

Mars atmosferasi tarkibi:

Karbonat angidrid (CO2)

95,32 %

Azot (N2)

2,7 %

Kislorod (O2)

0,13 %

Argon (Ar)

1,6 %

Is gazi (CO)

0,08 %

Is gazi (??)

~0,0017 %

Geliy (He)

~0,0012 %

Neon (Ne)

~0,0007 %

Uglerod-oltingugurt oksidi (OCS)

Qoldiqlari

Yangilаndi: 23.01.2014 04:18  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Bir kuni Evkliddan sorashibdi:

-Sizga ikkita butun olma maqulmi, yoki tortta yarimtakkimi?

-Tortta yarimtakisi

-Nima uchun?

-Yarimtakki olmani ichida qurti bormi-yoqmi aniq korinib turgan boladi.



Tafakkur durdonalari

Ilm-Fan Taraqqiyotni yetaklovchi kuchdir!