Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 8
Juda yomon!A'lo! 

Qogoz

Qogozni xitoyliklar kashf etishgan. Va bu tasodif emas.

Qog'oz

Birinchidan, Xitoy juda qadim zamonlardayoq ozining kitobiy sermushohada mafkurasi hamda, amaldorlardan doimiy hisobot talab etuvchi murakkab rasmiyatchilik tizimi bilan dong taratgan. Shu tufayli, bu yerda doimo, ixcham va arzon yozuv vositasi va materialiga talab yuqori bolgan. Qogoz ixtiro qilingunicha Xitoyliklar bambuk taxatachalari yoki shoyi matolarga yozishgan. Lekin shoyi doimo ota qimmat, bambuk esa, noqulay va o'g'ir bolgan. Masalan bitta bambuk taxtachaga ortacha 30 ieroglif siqqan. Endi tasavvir qiling, bitta ortacha hajmdagi kitob yozish uchun bunday taxtachadan qancha zarur bolgan ekan? Bunday Bambukli kitobni kotarib yurish uchun butun boshli arava darkor bolgan.

Ikkinchidan, faqat Xitoyliklargina uzoq davrlar mobaynida ipak va shoyi ishlab chiqarish sirlarini bilishgan va qogoz ishlab chiqarish jarayoni aynan ipak uchun pillalarni texnik qayta ishlash bosqichidan rivoj topgan. Bu hodisa quyidagicha yuz bergan: Ipakchilik bilan shugullanuvchi ayollar, ipak qurti pillalarini qaynatib olib, keyin boyraga yoyishgan va suvga boktirib, bir jinsli botqasimon massa hosil bolgunicha ishqalashgan. Bu botqani suvdan siqib olishgach, shoyi qogoz hosil bolgan. Lekin, bunday mexanik va issiqlki tasirlaridan keyin boyralar yuzasi boylab yupqa tolasimon qatlam, paydo bolib, quritib, sidirib olingach juda yupqa, ammo yozuv uchun qulay qogozga aylangan. Keyinchalik ipakchilar, yaroqsiz ipak pillalarini maxsus saralab, maqsadli ravishda qogoz ishlab chiqarishga yonaltiradigan boldilar. Bunda ular, doimiy tanish jarayonni takrorlar edilar: pillalarni qaynatishardi, yuvib olib mayadalab, qogoz botqasi hosil bolunicha ishqalab aralashtirishardi. Va nihoyat ytayyorlangan qogoz qatlamlarini quritib olib, shaklga keltirib tayyor mahsulot korinishida taqdim etishardi. Mazku jarayon ular uchun odatiy ish ipak va shoyi tayyorlashdan juda kam farq qilgan. Bunday usulda tayyorlangan qogoz ham ancha qimmat turgan, chunki uning xom ashyosining ozi ham qimmat edi.

Tabiiyki, qogozni faqat ipak tolasidan qilish shart emasligi, unga tola beradigan har qanday xom ashyo, xususan osimliklarning ham mos kelaverishi mumkinligini tez orada anglab yetishdi. 105 yilda Imperator saroyidagi mansabdorlardan biri Tsay Lune ski baliqchilik torlaridan qogozning yangi turini tayyorlab kordi. Sifati boyicha u pilla qogozidan qolishmas, tannarxi boyicha esa, ancha arzon edi. Bu muhim ixtiro nafaqat Xitoy, balki butun insoniyat uchun katta ahamiyatga ega edi. Tarixda birinchi bor odamlar yozish uchun sifatli va arzon materialga ega boldilar. Shu sababli ham Tsay Lunning ismi, insoniyatning buyuk ixtirochilari qatorida yodga olinadi.

Keying asrlarda qogoz tayyorlash jarayoni rivojiga katta tasir qilgan bir necha takomillashtiruvlar joriy etildi. IV asrga kelib qogoz bambuk taxtachalarini istemoldan butunlay siqib chiqardi. Tajribalar orqali qogozni endilikda daraxr postlogi, qamish yoki boshqa tolali osimlioklardan olish usullari oylab topildi. Ayniqsa bambukdan qogoz tayyorlash texnologiyasining kashf etilishi Xitoy uchun katta ahamiyatgo molik hodisa boldi. Chunki mazkur osimlikning Xitoyda katta miqdorlarda osib yetilishi, xom ashyoga bolgan talabni cheksiz qondirish imkoniyatini berardi. Bambukni titib, tilib mayda payrahalar holiga keltirishgan va uni sondirilgan ohak bilan ivitib, hosil bolgan quyqani bir necha kun mobaynida qaynatib olishgan. Songra quyqani oralarga sizdirib olib, maxsus yogochlar bilan tuyib chiqshgan va xamirsimon yopishqoq massa hosil bolgunicha suv bilan aralashtirib turishgan. Mazkur xom ashyoni maxsus shaklli qoliplarga quyib, presslashgan. Qolipdan chiqarilganda yupqa, yozuv uchun mutlaqo yaroqli qogoz hosil bolgan. Qogozga kerakli olcham berib qirqib chiqish bilan jarayon yakunlangan va mahsulot tayyor holda istemolchilarga yuborilgan.

Vaqt otishi bilan Xitoyliklar qogoz tayyorlashni sanat darajasida ozlashtirdilar. Asrlar davomida ular oz odatlariga kora qogoz tayyorlash texnologiyasini boshqa xalqlardan qattiq sir saqlashdi.Lekin, 751 yilda, Tyan-Shan toglari etagidagi arablar bilan toqnashuvda bir nechta xitoylik qogoz ustalari asirga tushib qolishdi. Ulardan arablar qogoz tayyorlash usullarini organib oldilar va keying bir necha asr davomida yevropani mazkur mahsulot bilan ancha samarali ravishda tamin qildilar. Yevropaliklar madaniylashgan xalqlar ichidagi qogoz tayyorlashni eng kech ozlashtirgan hisoblanadilar. Bu sanatni arablardan organgan birinchi Yevropa xalqi ispanlar bolishdi. 1154 yilda qogoz ishlab chiqarishi Itlaiyda, 1228 yilda Olmoniyada, 130 yilda esa Angliyada ham ozlashtirildi. Keyingi asrlarda qogoz butun jahon boyicha keng tarqalib, bosqichma bosqich yangi qollanish sohalariga kirib bormoqda. Qogozning hayotimizda tutgan ahamiyati shunchalik muhimki, farang biblograf mutaxassisi A.Sim fikriga kora, bizning eramizni Qogoz erasi deb atasak ham bolaverar ekan

Yangilаndi: 26.07.2013 08:54  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Ixtiro va Kashfiyotlar

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Tram-tramiston kimyo lug'ati;

Ekstarktor - sobiq traktor;

Polimer - uy polini o'lchash asbobi;

Xlorofill - xlorparast kimsa


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 767
O'qilgan sahifalar soni : 2749213

Tafakkur durdonalari

Ilm-Fan Taraqqiyotni yetaklovchi kuchdir!