Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish

Gippokrat

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 15
Juda yomon!A'lo! 

Gippokrat

(taxminan, eramizdan avvalgi. 460 - 370 yillar)

Gippokrat

O‘z professional kasb yo‘lini boshlashdan avval har bir hakim avvalo Gippokratni albatta yodga olib o‘tadi. U diplom olish chog‘ida uning nomi bilan ataluvchi qasamyodni qabul qiladi. Gippokratdan bir necha yillar keyinroq yashagan boshqa bir yunon hakimi - Galendan tashqari hech kim qadimgi Yevropa tibbiyotining oyoqqa turishiga bunchalik katta ta'sir ko‘rsatgan emas.

Gippokrat milodgacha bo‘lgan 460-yilda Yunonistonning Ioniyalik Doriylari tomonidan tashkil qilingan koloniyasi - Kos orolida tavallud topdi. Afsonaga ko‘ra Gippokrat, tibbiyot ma'budi Asklepiyning avlodidan bo‘lgan emish. Asklepiy avlodlarida tib ilmi avloddan avlodga, ustozdan shogirdga muntazam o‘rgatilib borilgan va o‘ziga xos "Asklepiychilar uyushmasi" shakllangan. Ko‘plab o‘z zamonasining yetuk tibbiyotchi va dorishunoslari mazkur uyushma atrofida birlashganlar. Shu tarzda Gippokratning o‘g‘illari hamda ko‘p sondagi shogirdlari ham yetuk hakimlar bo‘lib yetishishgan va Gippokratning tibbiy amaliy va ilmiy faoliyatida muhim ahamiyat kasb etuvchi kashfiyot va ishlarida doimiy yordamchi bo‘lib xizmat qilishgan.

 

Asklepiychilar uyushmasi, uni shuningdek Kos maktabi ham deb atashadi, o‘sha zamonlarning barcha uyushma va tashkilotlari singari o‘z faoliyatida asosan diniy tushuncha va qadriyatlarga tayanib ish olib borgan. Masalan ularda, o‘rganuvchi shogird - talabalarning ustoz va uning boshqa hamkasblari, hamda o‘zi bilan birgalikda ta'lim olayotgan birodarlariga sodiqlikka qasam ichish, har qanday vaziyatda ham rost gapirish, haqiqatni izlash uchun hech narsadan chegaralanmaslik va jiddiy ilmiy faoliyat bilan sidqidildan shug‘ullanish kabi axloqiy me'yorlarga qat'iy amal qilishni talab etgan.

Gippokrat dastlabki tibbiy bilimlarni o‘z otasidan, hakim - Erkalikdan olgan. Otasining oroldagi hamkasblari ham Gippokratga ko‘p narsani o‘rgatishgan. Keyinchalik esa, o‘z bilimlarini yanada oshirish va mukammallashtirish uchun turli mamlakatlarga safarlar qilgan va mahalliy hakimlarning amaliyoti bilan tanishib chiqqan.

Gippokratning shaxsiy hayoti haqida tarixiy ma'lumotlar juda kam. Uning tarjimai holiga oid hikoya va rivoyatlar mavjud bo‘lib, lekin ular asosan afsona xususiyatida namoyon bo‘ladi. Xuddi Gomer kabi Gippokrat ismi ham buyuk hakimning asl ismi bo‘lmay balki, turli ism va taxalluslardan yig‘ma nom ekan. yaqin yillardagi ilmiy faktlarga asoslanadigan bo‘lsak, Gippokrat qalamiga mansub deb qaraladigan yetmishga yaqin asarlarning aksariyati, uning o‘g‘illari Fessal va Drakon yoki, kuyovi - Polibga tegishli ekan. Galen Gippokratning o‘zi yozgan asarlarini 11 ta, Galler 18 ta deb e'tirof etsa, Kovner esa Gippokrat kodeksidagi faqat 8 ta asar Gippokratning ilmiy ishi, qolganlari esa unga bog‘lab chop etilgan boshqa mualliflarga tegishli deb ta'kidlaydi.

Bular: risolalar - "Shamollar haqida", "Havo, suvlar va joylar haqida", "Egilish", "o‘g‘ir xastaliklarda parhez haqida", kitoblar - "Epidemiya", "Aforizmlar", (dastlabki to‘rt bobi), hamda, jarrohlikka oid manbalar - "Bo‘g‘imlar haqida" va "Sinishlar haqida" asarlaridir. Mazkur asarlar Gippokrat kodeksning shedevrlari hisoblanadi.

Gippokratning asosiy ilmiy ishlar qatoriga yana falsafiy, axloqiy - tarbiyaviy va etnik yo‘nalishlardagi quyidagi asarlarni qo‘shish zarur: "Qasamyod", "Qonun", "Hakim haqida", "Yaxshi xulq atvor haqida", "Tarbiya". Bu asarlar orqali Gippokrat ilmiy tibbiyottni ilmiy insonparvarlik g‘oyalari bilan sug‘orib, tibbiyot etiketining asosiy tamoyillarini belgilab bergan.

Gippokratgacha bo‘lgan davrlarda odamlar kasalliklarni " yovuz ruhlar" yoki, sehr - jodular orqali keladi deb tasavvur qilishardi. Shu tufayli Gippokratning kasallik sabablarini aniqlashga nisbatan yondoshuvi o‘z davri uchun mutlaqo yangilik bo‘lgan. Ya'ni u, kasalliklarni odamlarga ma'budlar yoki boshqa g‘ayritabiiy kuchlar yuborishmasligini balki, ular butunlay tabiiy sabablarga yuzaga kelishini ilmiy asoslashga birinchilardan bo‘lib urinish boshladi. Gippokratning eng buyuk xizmatlari ham aynan shunda bo‘lib, u tibbiyotni mavhum tushunchalarga asoslangan empirizmdan ajratib ko‘rsatib, tib ilmini haqiqatga zid bo‘lgan uydirma falsafiy nazariyalardan tozaladi. Tibbiyot va falsafa fanlariga ikki bir-biriga uzviy bog‘liq sohalar sifatida yondoshuvchi Gippokrat, ularning ikkalasini ham ma'lum chegaralar belgilagan holatda, ammo mohirona uyg‘unlik bilan tadqiq va tahlil eta olgan. Barcha ilmiy va adabiy asarlarida Gippokratning xulosalar chiqarish va kuzatuvchanlikning dohiyona namunalarini ko‘rish mumkin. Uning mantiqiy fikrlari shu darajada mukammal xulosalanadiki, barcha keltirilgan mulohazalar uchun qat'iy tekshirilgan dalillar va isbotlar ilova qilib boriladi. Gippokratning tajriba va kuzatuvlarga asoslangan holatdagi, kasallikni kechishi, bosqichlari va davo usullarining samaradorligi bo‘yicha erishgan yutuqlari uning o‘z zamonasidayoq katta obro‘ va shuhratga erishishiga sabab bo‘lgan. Gippokratning davomchilari, uning ishlarini va ilmiy faoliyatini davom ettiruvchi Kos maktabini tashkil qilishgan va bu tib ilmi maktabi uzoq yillar davomida yirik tibbiyot dorilfununi sifatida faoliyat yuritgan. Aynan o‘sha Kos tibbiyot maktabining ilmiyi faoliyati, hozirgi zamon tibbiyotining yo‘nalishini belgilab bergan degan fikrlar ham mavjud.

Gippokrat asarlari kasalliklarning tashqi ta'sirlar - atmosfera, fasl, shamol, suv, va ularning natijasi - ko‘rsatilgan ta'sirlar oqibatida odam tanasidagi fiziologik o‘zgarishlarni kuzatishlarning mufassal bayonlarini keltiradi. Bu asarlarda turli mamlakatlarning iqlimiy sharoitlari haqida ham ma'lumotlar keltirilib, mazkur mamlakat, orol yoki muayyan joyning meteorolgik shart - sharoitlaridan kelib chiqib, kasalliklarning qanday rivojlanishi mumkinligi haqida fikr yuritiladi. Umuman olganda Gippokrat kasalliklarni sabablariga ko‘ra ikki toifaga tasniflaydi: Iqlim, tuproq, va irsiy omillar tufayli paydo bo‘ladigan "Umumiy" kasalliklar hamda, odamning yoshi, ovqatlanishi, yashash va mehnat sharoitlaridan kelib chiquvchi "Shaxsiy" sabablar. Mazkur omillarning odam tanasiga me'yoriy ta'siri, undagi suyuqliklarning to‘g‘ri taqsimlanishi va harakati jarayonlarini belgilaydi va bu uning uchun sog‘lomlik hisoblanadi.

Gippokrat asarlarida voqe'likning mohiyatini anglashga bo‘lgan chanqoq intilish diqqatga sazovor. Hakim eng avvalo bemor ahvoliga teran nigoh bilan nazar tashlaydi. Tashxis va davolashning barcha natijalarini muttasil qayd qilib boradi. Yetti jilddan iborat "Epidemiyalar" asarida hakim, shundoqqina bemor huzuridan yozib borilgan qaydlarni mufassal sharhlari va ilovalari bilan bayon qilgan. Mazkur asarda, bemorni davolash jarayonida kuzatilgan o‘zgarishlar, davo vositalarining ta'sirlari haqidagi tajribalar tizimlashmagan ma'lumotlar shaklida keltiriladi. Shuningdek bu asarda, matn mazmuniga muvofiq kelmaydigan, butunlay boshqa mulohazalar ham uchraydiki, xuddi muallif aqliga kelib qolgan fikr va mulohazalarni yo‘l - yo‘lakay va darhol yozib olgandek taassurot uyg‘otadi.

Masalan, shunday sinchkov mulohazalardan biri, bemorni qanday ko‘rikdan o‘tkazish haqida borib, unda hakim bunday yozadi: "Bemor tanasini ko‘rikdan o‘tkazish - yaxlit jarayon: u bilim, tinglay olish, hid bilish, sezgirlik, til bilish va mulohaza qila olish qobiliyatlarini talab qiladi." Ushbu matn davomida esa: "tashxis qo‘yilishi lozim bo‘lgan kasalliklarga taalluqli omillardan, odamlarning umumiy tabiati va har qanday odamning o‘z tabiati, bemorning kasalligi, unga nima tegishli bo‘lsa tegishlilardan, shunga binoanki, ulardan qaysi biridan bemorga yengillik yoki qiyinchilik yetishidan; bundan tashqari osmon hodisalarining umumiy va xususiy holatlaridan, har xil mamlakatlardan, odatlaridan, ovqatlanish tarzidan, hayot turidan, har bir bemorning yoshidan, va nutqidan, xulqi, sukuti, fikrlari, tushlari, uyqusi, uyqusizligi, tushlarining qanaqaligi va qachon ko‘rishi, qichishishi, ko‘z yoshlari, kasallikning tutilib - tutilib kechish, siydik, safro, qayt qilishi kabilardan qaraladi. Shuningdek, kasalliklardagi o‘zgarishlarga ham qarash kerak: qandaylaridan qaysilari yuz beryapti, o‘limga olib boruvchilari, yoki, majruhlikka olib boruvchilari, keyin esa - terlashni, qaltirashni, sovuqqotish, yo‘talish, chuchkirish, hiqichoq, nafas olish, esnash, kekirish, tovushli yoki sassiz yel, qon chiqishi, gemorroylarni ham tekshirish. Ushbu barcha belgilardan kelib chiqib, hamda, ular nima orqali paydo bo‘layotganini aniqlab, - ko‘rik va tekshiruv olib borish kerak."

Shunisi e'tiborga molikki, hakim, tashxis qo‘yish va davolashning katta ko‘lamiga, bemorning nafaqat joriy kasalligini, balki, undan avvalgi yuz bergan betobliklarini va ulardan qolgan asoratlarni ham hisobga olgan holatda yondoshdi. U bemor ham boshqa barcha odamlardek oddiy odam ekanligini, uni anglash uchun boshqalarni ham anglash lozimligini unutmaslik kerak deb ta'kidlaydi. Uning uchun hattoki bemorning sukuti ham ko‘rsatma bo‘lib xizmat qilishi kerak deb hisoblaydi.

U kasalliklarni doimiy kuzatib borib, uni aniq bosqichlarga ajratish kerakligini ham ta'kidlaydi. Ayniqsa, tutqanoq kelishi davri, isitmali, o‘tkirlashish (yoki keskinlashish) davrlarini hamda bemorning tushkunlikka tushish holatini ajratadi, shuningdek, uning ta'limotiga ko‘ra, organizm birikmagan, hazm bo‘lmagan suyuqliklardan qutulib, kasallikning "sinishi" paytini mavjudligini ta'kidlaydi.

"Bo‘g‘imlar haqida" va "Sinishlar haqida" asarlarida, jarrohlik amaliyotlari va operatsiyalar haqida tafsilotlar bilan, mukammal bayon qilinadi. Gippokrat qo‘lyozmalaridan shu narsa ma'lum bo‘ladiki, jarrohlik qadim davrlardayoq yuqori sifat va darajada bajarilgan; bizning davrimiz tibbiyotida ham qo‘llaniladigan turli jarrohlik asboblari hamda bog‘lov vositalaridan foydalanilgan. "Og‘ir xastaliklarda parhez haqida" asarida Gippokrat kasallik shakli - o‘tkir, mavsumiy, jarrohlikka oidligiga qarab turlicha parhez usullarida ovqatlanish zarurligini uqtiradi va bu bilan hakim, ratsional dietologiyaga asos soladi.

Gippokrat hayotligidayoq shon sharafga burkandi. Undan bir avlod keyingi davrda yashagan Ptolomey o‘z suhbatlarining birida, Gippokrat va uning Kos tibbiyot maktabini boshqa san'at turlari bilan tenglashtirib, uni o‘z davrining eng buyuk haykaltaroshlarining eng buyuk asarlari Argos Polikleti va Afina Fideyasi bilan taqqoslaydi.

Gippokrat eramizdan avvalgi 370 yilda Fessaliyaning Lariss shahrida vafot etgan


Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Asklepiychilar uyushmasi, uni shuningdek Kos maktabi ham deb atashadi, o‘sha zamonlarning barcha uyushma va tashkilotlari singari o‘z faoliyatida asosan diniy tushuncha va qadriyatlarga tayanib ish olib borgan. Masalan ularda, o‘rganuvchi shogird - talabalarning ustoz va uning boshqa hamkasblari, hamda o‘zi bilan birgalikda ta'lim olayotgan birodarlariga sodiqlikka qasam ichish, har qanday vaziyatda ham rost gapirish, haqiqatni izlash uchun hech narsadan chegaralanmaslik va jiddiy ilmiy faoliyat bilan sidqidildan shug‘ullanish kabi axloqiy me'yorlarga qat'iy amal qilishni talab etgan.

Gippokrat dastlabki tibbiy bilimlarni o‘z otasidan, hakim - Erkalikdan olgan. Otasining oroldagi hamkasblari ham Gippokratga ko‘p narsani o‘rgatishgan. Keyinchalik esa, o‘z bilimlarini yanada oshirish va mukammallashtirish uchun turli mamlakatlarga safarlar qilgan va mahalliy hakimlarning amaliyoti bilan tanishib chiqqan.

Gippokratning shaxsiy hayoti haqida tarixiy ma'lumotlar juda kam. Uning tarjimai holiga oid hikoya va rivoyatlar mavjud bo‘lib, lekin ular asosan afsona xususiyatida namoyon bo‘ladi. Xuddi Gomer kabi Gippokrat ismi ham buyuk hakimning asl ismi bo‘lmay balki, turli ism va taxalluslardan yig‘ma nom ekan. yaqin yillardagi ilmiy faktlarga asoslanadigan bo‘lsak, Gippokrat qalamiga mansub deb qaraladigan yetmishga yaqin asarlarning aksariyati, uning o‘g‘illari Fessal va Drakon yoki, kuyovi - Polibga tegishli ekan. Galen Gippokratning o‘zi yozgan asarlarini 11 ta, Galler 18 ta deb e'tirof etsa, Kovner esa Gippokrat kodeksidagi faqat 8 ta asar Gippokratning ilmiy ishi, qolganlari esa unga bog‘lab chop etilgan boshqa mualliflarga tegishli deb ta'kidlaydi.

Bular: risolalar - "Shamollar haqida", "Havo, suvlar va joylar haqida", "Egilish", "o‘g‘ir xastaliklarda parhez haqida", kitoblar - "Epidemiya", "Aforizmlar", (dastlabki to‘rt bobi), hamda, jarrohlikka oid manbalar - "Bo‘g‘imlar haqida" va "Sinishlar haqida" asarlaridir. Mazkur asarlar Gippokrat kodeksning shedevrlari hisoblanadi.

Gippokratning asosiy ilmiy ishlar qatoriga yana falsafiy, axloqiy - tarbiyaviy va etnik yo‘nalishlardagi quyidagi asarlarni qo‘shish zarur: "Qasamyod", "Qonun", "Hakim haqida", "Yaxshi xulq atvor haqida", "Tarbiya". Bu asarlar orqali Gippokrat ilmiy tibbiyottni ilmiy insonparvarlik g‘oyalari bilan sug‘orib, tibbiyot etiketining asosiy tamoyillarini belgilab bergan.

Gippokratgacha bo‘lgan davrlarda odamlar kasalliklarni " yovuz ruhlar" yoki, sehr - jodular orqali keladi deb tasavvur qilishardi. Shu tufayli Gippokratning kasallik sabablarini aniqlashga nisbatan yondoshuvi o‘z davri uchun mutlaqo yangilik bo‘lgan. Ya'ni u, kasalliklarni odamlarga ma'budlar yoki boshqa g‘ayritabiiy kuchlar yuborishmasligini balki, ular butunlay tabiiy sabablarga yuzaga kelishini ilmiy asoslashga birinchilardan bo‘lib urinish boshladi. Gippokratning eng buyuk xizmatlari ham aynan shunda bo‘lib, u tibbiyotni mavhum tushunchalarga asoslangan empirizmdan ajratib ko‘rsatib, tib ilmini haqiqatga zid bo‘lgan uydirma falsafiy nazariyalardan tozaladi. Tibbiyot va falsafa fanlariga ikki bir-biriga uzviy bog‘liq sohalar sifatida yondoshuvchi Gippokrat, ularning ikkalasini ham ma'lum chegaralar belgilagan holatda, ammo mohirona uyg‘unlik bilan tadqiq va tahlil eta olgan. Barcha ilmiy va adabiy asarlarida Gippokratning xulosalar chiqarish va kuzatuvchanlikning dohiyona namunalarini ko‘rish mumkin. Uning mantiqiy fikrlari shu darajada mukammal xulosalanadiki, barcha keltirilgan mulohazalar uchun qat'iy tekshirilgan dalillar va isbotlar ilova qilib boriladi. Gippokratning tajriba va kuzatuvlarga asoslangan holatdagi, kasallikni kechishi, bosqichlari va davo usullarining samaradorligi bo‘yicha erishgan yutuqlari uning o‘z zamonasidayoq katta obro‘ va shuhratga erishishiga sabab bo‘lgan. Gippokratning davomchilari, uning ishlarini va ilmiy faoliyatini davom ettiruvchi Kos maktabini tashkil qilishgan va bu tib ilmi maktabi uzoq yillar davomida yirik tibbiyot dorilfununi sifatida faoliyat yuritgan. Aynan o‘sha Kos tibbiyot maktabining ilmiyi faoliyati, hozirgi zamon tibbiyotining yo‘nalishini belgilab bergan degan fikrlar ham mavjud.

Gippokrat asarlari kasalliklarning tashqi ta'sirlar - atmosfera, fasl, shamol, suv, va ularning natijasi - ko‘rsatilgan ta'sirlar oqibatida odam tanasidagi fiziologik o‘zgarishlarni kuzatishlarning mufassal bayonlarini keltiradi. Bu asarlarda turli mamlakatlarning iqlimiy sharoitlari haqida ham ma'lumotlar keltirilib, mazkur mamlakat, orol yoki muayyan joyning meteorolgik shart - sharoitlaridan kelib chiqib, kasalliklarning qanday rivojlanishi mumkinligi haqida fikr yuritiladi. Umuman olganda Gippokrat kasalliklarni sabablariga ko‘ra ikki toifaga tasniflaydi: Iqlim, tuproq, va irsiy omillar tufayli paydo bo‘ladigan "Umumiy" kasalliklar hamda, odamning yoshi, ovqatlanishi, yashash va mehnat sharoitlaridan kelib chiquvchi "Shaxsiy" sabablar. Mazkur omillarning odam tanasiga me'yoriy ta'siri, undagi suyuqliklarning to‘g‘ri taqsimlanishi va harakati jarayonlarini belgilaydi va bu uning uchun sog‘lomlik hisoblanadi.

Gippokrat asarlarida voqe'likning mohiyatini anglashga bo‘lgan chanqoq intilish diqqatga sazovor. Hakim eng avvalo bemor ahvoliga teran nigoh bilan nazar tashlaydi. Tashxis va davolashning barcha natijalarini muttasil qayd qilib boradi. Yetti jilddan iborat "Epidemiyalar" asarida hakim, shundoqqina bemor huzuridan yozib borilgan qaydlarni mufassal sharhlari va ilovalari bilan bayon qilgan. Mazkur asarda, bemorni davolash jarayonida kuzatilgan o‘zgarishlar, davo vositalarining ta'sirlari haqidagi tajribalar tizimlashmagan ma'lumotlar shaklida keltiriladi. Shuningdek bu asarda, matn mazmuniga muvofiq kelmaydigan, butunlay boshqa mulohazalar ham uchraydiki, xuddi muallif aqliga kelib qolgan fikr va mulohazalarni yo‘l - yo‘lakay va darhol yozib olgandek taassurot uyg‘otadi.

Masalan, shunday sinchkov mulohazalardan biri, bemorni qanday ko‘rikdan o‘tkazish haqida borib, unda hakim bunday yozadi: "Bemor tanasini ko‘rikdan o‘tkazish - yaxlit jarayon: u bilim, tinglay olish, hid bilish, sezgirlik, til bilish va mulohaza qila olish qobiliyatlarini talab qiladi." Ushbu matn davomida esa: "tashxis qo‘yilishi lozim bo‘lgan kasalliklarga taalluqli omillardan, odamlarning umumiy tabiati va har qanday odamning o‘z tabiati, bemorning kasalligi, unga nima tegishli bo‘lsa tegishlilardan, shunga binoanki, ulardan qaysi biridan bemorga yengillik yoki qiyinchilik yetishidan; bundan tashqari osmon hodisalarining umumiy va xususiy holatlaridan, har xil mamlakatlardan, odatlaridan, ovqatlanish tarzidan, hayot turidan, har bir bemorning yoshidan, va nutqidan, xulqi, sukuti, fikrlari, tushlari, uyqusi, uyqusizligi, tushlarining qanaqaligi va qachon ko‘rishi, qichishishi, ko‘z yoshlari, kasallikning tutilib - tutilib kechish, siydik, safro, qayt qilishi kabilardan qaraladi. Shuningdek, kasalliklardagi o‘zgarishlarga ham qarash kerak: qandaylaridan qaysilari yuz beryapti, o‘limga olib boruvchilari, yoki, majruhlikka olib boruvchilari, keyin esa - terlashni, qaltirashni, sovuqqotish, yo‘talish, chuchkirish, hiqichoq, nafas olish, esnash, kekirish, tovushli yoki sassiz yel, qon chiqishi, gemorroylarni ham tekshirish. Ushbu barcha belgilardan kelib chiqib, hamda, ular nima orqali paydo bo‘layotganini aniqlab, - ko‘rik va tekshiruv olib borish kerak."

Shunisi e'tiborga molikki, hakim, tashxis qo‘yish va davolashning katta ko‘lamiga, bemorning nafaqat joriy kasalligini, balki, undan avvalgi yuz bergan betobliklarini va ulardan qolgan asoratlarni ham hisobga olgan holatda yondoshdi. U bemor ham boshqa barcha odamlardek oddiy odam ekanligini, uni anglash uchun boshqalarni ham anglash lozimligini unutmaslik kerak deb ta'kidlaydi. Uning uchun hattoki bemorning sukuti ham ko‘rsatma bo‘lib xizmat qilishi kerak deb hisoblaydi.

U kasalliklarni doimiy kuzatib borib, uni aniq bosqichlarga ajratish kerakligini ham ta'kidlaydi. Ayniqsa, tutqanoq kelishi davri, isitmali, o‘tkirlashish (yoki keskinlashish) davrlarini hamda bemorning tushkunlikka tushish holatini ajratadi, shuningdek, uning ta'limotiga ko‘ra, organizm birikmagan, hazm bo‘lmagan suyuqliklardan qutulib, kasallikning "sinishi" paytini mavjudligini ta'kidlaydi.

"Bo‘g‘imlar haqida" va "Sinishlar haqida" asarlarida, jarrohlik amaliyotlari va operatsiyalar haqida tafsilotlar bilan, mukammal bayon qilinadi. Gippokrat qo‘lyozmalaridan shu narsa ma'lum bo‘ladiki, jarrohlik qadim davrlardayoq yuqori sifat va darajada bajarilgan; bizning davrimiz tibbiyotida ham qo‘llaniladigan turli jarrohlik asboblari hamda bog‘lov vositalaridan foydalanilgan. "o‘g‘ir xastaliklarda parhez haqida" asarida Gippokrat kasallik shakli - o‘tkir, mavsumiy, jarrohlikka oidligiga qarab turlicha parhez usullarida ovqatlanish zarurligini uqtiradi va bu bilan hakim, ratsional dietologiyaga asos soladi.

Gippokrat hayotligidayoq shon sharafga burkandi. Undan bir avlod keyingi davrda yashagan Ptolomey o‘z suhbatlarining birida, Gippokrat va uning Kos tibbiyot maktabini boshqa san'at turlari bilan tenglashtirib, uni o‘z davrining eng buyuk haykaltaroshlarining eng buyuk asarlari Argos Polikleti va Afina Fideyasi bilan taqqoslaydi.

Gippokrat eramizdan avvalgi 370 yilda Fessaliyaning Lariss shahrida vafot etgan
Yangilаndi: 17.01.2019 09:16  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Buyuk olimlar fotogalereyasi

Orbital latifalar :) :)

Massaning saqlanish qonuni


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 812
O'qilgan sahifalar soni : 4549798

Tafakkur durdonalari

Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, aqlli va baxtli bo'lishlari shart...

I. Karimov