Orbita . U Z

...Ilm-fan fazosi uzra!

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Horijlik olimlar Galileo Galiley. Medichi yulduzlari. (ikkinchi hikoya) - «Yangi ko‘zoynaklar»

Galileo Galiley. Medichi yulduzlari. (ikkinchi hikoya) - «Yangi ko‘zoynaklar»

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 5
Juda yomon!A'lo! 
Maqola mundarijasi
Galileo Galiley. Medichi yulduzlari. (ikkinchi hikoya)
«Yangi ko‘zoynaklar»
«Yulduzlar axboroti».
Kepler, Madjini, Klaviy.
Buyuk kashfiyotlar yili.
Rimni zabt etish.
«Buyuk gersogning faylasufi va birinchi matematigi».
«Qutqaruvchi dekret».
O‘zgarishlarni kutib.
«Olam tuzilishi».
Sud va hukm.
Yana Medichi Yulduzlari.
Xotima.
Hamma sahifa

 

 

«Yangi ko‘zoynaklar». Buyuk  olimlar  haqida hikoya qilganda  ko‘pincha hayotiy ishlarga e’tibor berishga to‘g‘ri keladi. Galileyning Pizadan Paduyaga kelishining  sabablaridan biri maoshning ancha yuqoriligi edi. Bu yerda uning moddiy hayoti ancha mustahkam bo‘ldi. Dastlabki  maoshi 180 florin, asta-sekin bo‘lsada, orta bordi;  Galiley alohida shug‘ullanuvchi — ko‘pincha, uning uyida yashovchi  yosh oqsuyak  boyvachchalar qo‘shimcha  daromad keltirar edi. Ammo singillari  uchun  to‘lanadigan   qalinlar  Galileyning   ustiga tushar, uning o‘z oilasi  ham kengayib borar va ko‘proq mablag‘ talab etar  edi. 1609- yili  Galiley  o‘z maoshini navbatdagi oshirilishi haqidagi kelishuv bilan band edi.  Venetsiya  respublikasining  qizg‘anchiq  sinoriyasining  pulini biror amaliy tadbiqqa  ega bo‘lgan   kashfiyotgina  chiqara olar edi. Galiley  texnik  masalalarni  ham  bilar edi. Uning  uyida  yaxshi  ustaxona  bo‘lib, Yaqinda u qulay («geometrik va  harbiy») proporsional  sirkul  yasadi  va bu asbobning yasalishi va  tarqalishini o‘zi kuzatib turdi. Snaryad trayektoriyasining parabolaligiga asoslangan otishlar jadvali haqida  ham  o‘ylash mumkin edi. Ammo kutilmaganda butunlay boshqa g‘oya  vujudga keldi.

1608-yili Gollandiyada uzoqdagi buyumni ko‘ra olish imkoniyatini  beruvchi  kuzatish trubasi vujudga keldi; ularni ba’zan «yangi ko‘zoynaklar» deb ham atashardi. Leonardo da Vinchi ham Oyni katta qilib ko‘rsatadigan ko‘zoynaklar haqida, Rojer Bekon esa odamni tog‘dek qilib ko‘rsatadigan ko‘zoynak haqida gapirgan edi. Kashfiyot sharafini optika ustalari Lippersgey va Andriansenlar tortishardi. 1609-yilning boshlarida bunday trubani  Gollandiyada  bir necha soldoga  sotib  olishi mumkin edi. Yilning o‘rtalarida truba Parijda ham paydo bo‘ldi. Genrix IV yangilikka ishonchsizlik bilan qaradi. U menga hozirgi paytda uzoqdagi  narsalarni emas, balki yaqindagi narsalarni kattalashtiruvchi ko‘zoynaklar kerak,— dedi. O‘shanda  bir chet  ellik kuzatish  trubasining  vujudga kelishi  haqidagi  tafsilotlarni  o‘ylamasdan  uni  Venetsiya respublikasiga sotmoqchi  bo‘ladi.  Galileyning  o‘rtog‘i  Paolo Sarpi kuzatish trubasidan «urushda, quruqlikda va dengizda»  foydalana  olish imkoniyati haqida salbiy  taqriz berdi. Dastlabki trubalar mukammal emas edi. Galiley truba haqida Venetsiyada ekanida eshitdi.

«...Bu haqida eshitgach, o‘sha paytda yashaydigan Paduyaga qaytdim va bu masala ustida bosh qotira boshladim. Qaytganimdan so‘nggi birinchi kechada uni hal qildim, ertasiga asbobni yasadim va bir kun oldin Shu narsani birgalikda muhokama qilgan Venetsiyadan do‘stlarimga xabar berdim. O‘sha vaqtdayoq ancha mukammal bo‘lgan asbob yasashga kirishdim, olti kundan keyin esa uni Venetsiyaga olib keldim». Boshqa joyda bu holat yanada tantanaliroq ifodalanadi; «...mehnat  va mablag‘ni ayamay, shunchalik  mukammal asbob yasashga erishdimki, agar u orqali buyumlarga qaralsa, tabiiy  holatdagisiga qaraganda, ming marta kattaroq, o‘ttiz marta yaqinroq ko‘rinar edi. Bunday asboblarning quruqlikda ham, dengizda ham qanchalik qulay ekanini sanab o‘tirish butunlay ortiqcha bo‘lar edi».

Haqiqatda esa, trubaning xususiyati unchalik maqtarlik emas edi. Galileyning birinchi trubasi uch marta kattalashtirar, Venetsiyaga olib borgani esa sakkiz marta kattalashtirar edi. Galiley o‘zining mukammal trubasi yordamida sinoriya  a’zolarini o‘z  iltimosiga  moyil qilaman deb o‘ylaydi (ehtimol, bu g‘oya Sarpinikidir). 21 avgust  kuni Venetsiyaning  eng hurmatli  kishilari  Muqaddas Mark  ibodatxonaning  qo‘ng‘iroqxonasidan shaharning ayrim kvartallarini tomosha  qilishdi, 24 avgustda  esa  Galiley o‘z trubasini Venetsiyaning Doji (hokimi) Leonardo Donatoga tantanali ravishda topshirdi. Galiley o‘z sovg‘asini reklama  qilishda  qizg‘anchiqlik  qilmadi. Kelajak  ma’nosidagi  Perspektiva emas, proyeksiya  ma’nosida  so‘z  yuritarkan, u asbobning g‘oyasini «perspektiva haqidagi eng ezgu niyatlar natijasida» olganligini aytadi.

Keyinchalik, Galiley o‘zining hissasini orttirib yuborgani yoki birovning kashfiyotini o‘zlashtirib olgani haqida (bu haqida Brextning pyesasida gap boradi)

ko‘p  gapirishdi. Umuman, Galiley o‘z  nashrlarida  trubasini  gollandiyaliklarning kashfiyotini eshitib, (ammo, to‘liq tafsilotga ega bo‘lmay va «flamand perspektivasini  ko‘rmay»)  yasaganini  tan oladi. Keyinchalik o‘z yo‘lining mutlaqo o‘ziga xos (original) ekanini qayd etadi: «Endi  biz  Gollandiyalik  teleskop kashfiyotchisi odatdagi ko‘zoynaklarni yasovchi usta ekanini bilamiz. Tasodifan, oddiy  navdagi ikki oynakni tayyorlayotib, u biri qavariq, ikkinchisi esa botiq va ko‘zdan  to‘g‘ri masofada joylashgan ikki oynak orqali qaradi, bunda vujudga kelgan effektni ko‘rib  qoldi, Shunday qilib, asbob kashf etdi. Men esa yuqoridagi xabar natijasida harakatga tushdim va uni mulohaza yordamida kashf etdim». Teleskop degan nomni 1611  yili  Galiley  trubasi Rimda namoyish qilinganda  Chezi tavsiya qilgan (keyinroqda qarang); ilgari Galiley «perspektiva» terminidan foydalangan. Galiley nazarining amaliyotdan ustun ekanini namoyish qildi deb hisoblash mumkin: uzoq  yillar  hech  kim  imkoniyati  jihatidan Galiley trubasi bilan solishtiriladigan truba yasay olmadi (xususan, shu sababli ham Galileyning astronomik  kuzatishlari  tasdiqlanmadi).

Galileyning  trubasi  o‘z  o‘rnini  topdi: Galileyga umrbod ming florin yillik maosh tayinladi, matematik bunday narsani ko‘z oldiga keltira olmas edi  ham. Galiley sinoriya uchun 12 ta  truba  yasashi,  boshqa  hech  kimga  truba  yasamasligi  lozim  edi.

 



Yangilаndi: 15.02.2019 11:04  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Sizda mulohaza qoldirish imkoniyati mavjud emas. Mulohaza qoldirish uchun saytda ro'yxatdan o'tish kerak.

Banner

Buyuk olimlar fotogalereyasi

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - may - Kimyogarlar kuni


1 - iyun - Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni


5 - iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


13 - Iyd al-Adho - Qurbon hayoti kuni (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


 

1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Bilimlar kuni.


 

1 - Oktyabr - Ustoz va murabbiylar kuni. (Dam olish kuni)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Tram-tramiston kimyo lug'ati;

Ekstarktor - sobiq traktor;

Polimer - uy polini o'lchash asbobi;

Xlorofill - xlorparast kimsa


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 879
O'qilgan sahifalar soni : 9359997

Tafakkur durdonalari

Ilm-Fan Taraqqiyotni yetaklovchi kuchdir!